ИҖТИМАГЫЙ-СӘЯСИ ГОМУМТАТАР ГАЗЕТАСЫ

/№ 182, 15.12.2018/

Язылганга кире кайтып. Татарча әйлән-бәйлән кирәкме?


Газетабызның 23 ноябрь санында “Татарча әйлән-бәйлән кирәкме?” дигән мәкалә басылган иде. Анда татар театрларында үткәреләчәк Чыршы бәйрәмнәренә күзәтү ясалды. Күзәтүдән күренгәнчә, тамашалар йә кабатлана, йә татарча әйлән-бәйлән бөтенләй дә оештырылмый. “Әкият” курчак театрында бу язмага битараф калмаганнар. Күптән түгел без әлеге мәкалә уңаеннан җавап хаты алдык.

18-4
“Татар дәүләт “Әкият” курчак театрының төп бурычы – беренче чиратта балаларга сыйфатлы, профессиональ дәрәҗәдә спектакль күрсәтү. Бала сәхнәдә күргән спек­такльнең сюжетын аңларга, акны карадан, яхшыны яманнан аерырга тиеш. Бүген театрда урыс һәм татар труппалары эшли. Театр­ның репертуарында 42 спектакль бар. Шулар­ның 16сы – татар телендә. Аларның бөтенесе дә стационарда уйнала.


– Без гомер-гомергә ике телдә иҗат итүче театр булдык, бүген дә театрыбызда татар һәм урыс төр­кемнәре актив эшләп ки­лә, – ди “Әкият” курчак театры директоры Роза Яппарова. – Бөтен Идел буенда – Чуашстан, Мари Иле, Мор­довиядә курчак театрларында милли төр­кемнәр ябылды, чөнки тамашачы җыя алмадылар. Хәтта ут күр­ше­ләребез башкортларда да милли телдә спектакльләр уйналмый диярлек. Башкорт язу­чыла­рының әсәр­­­ләрен урыс те­ленә тәрҗемә итеп куялар.


Дөньяда иң матур һәм иң үзен­чәлекле курчак театрларыннан саналган бинага казанлылар да, кил­гән кунакларда яратып йөри. Быел “Әкият” курчак театрында Яңа ел тамашалары 19 декабрьдән башланып, 8 гыйнвар (2019 ел) көннә­рендә узачак. Кыш бабай, Кар кызы һәм башка әкият геройлары катнашында чыршы тирәли әйлән-бәй­лән урыс һәм татар телендә булачак.  “Яңа ел феериясе” дип аталган тамашаны быел Татарстанның халык артисты Наталия Егорова язды. Һәр ел конкурс игълан ителеп, Яңа ел кампаниясе өчен өр-яңа сце­на­рий языла. Спектакльләргә килгән­дә, быел тамашачылар “Щел­кун­чик” (Э.Т.Гоф­ман, Л.Кожевников инсценировкасы), “Солнышко и снежные человечки” (А.Веселов), татар те­лен­дә “Кояш һәм кар бөр­текләре” (А.Веселов, З.Думави тәр­җемәсе) әкият­ләрен карый ала. “Кояш һәм кар бөртекләре” дип аталган спектакль өч көн барачак (23, 25 декабрь һәм 3 гыйнвар көннәрендә). Шуны әй­теп узасы килә: урыс телендәге Яңа ел тамашаларына сентябрь аеннан Ка­занның төрле оешмаларыннан гаризалар кабул ителә башлады. Кызганыч ки, татар тамашаларына бер дә булмады.


Бүген “Әкият” курчак театры сәхнәсендә тулы көченә ре­пе­тицияләр бара. Театрның татар төркеме ныклап премьерага әзер­ләнә – Фәнис Яруллин әкияте ниге­­зендә, Ркаил Зәйдулла пьесасы буенча куелган “Йол­дыз тапкан кыз” спектакле тәкъ­дим ителәчәк. Дөресен әйт­кәндә, артистларның бөтен көче шул премьерага бирелә. Спек­такль­нең премьерасын 13 де­кабрьдә карарга мөмкин. Әлеге татар телен­дәге спектакль  Татар­станның халык шагыйре Фәнис Ярул­линның 80 еллык юбилеена багышлана. “Йолдыз тапкан кыз” спектакленә көй язган композитор, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе Мәсгудә Шәм­сетдинова, Америкадан кайтып, үзе дә репе­тицияләрдә катнаша. Шулай ук спектакльнең рәссамы – Россиянең “Алтын битлек” театр премиясе номинанты Татьяна Мель­никова да премьера алдыннан Санкт-Петер­бургтан Казанга килеп китте.


Яңа бинага күчкәч, татар спек­такльләренә тамашачы җыю мәсь­әләсе бераз алга китте, әлбәттә. Иске бинада аена нибары бер татар спектакле уйналып, аңа да касса аша нибары егерме генә билет сатыла иде. Хәзер театр атна­ның һәр чәршәмбе, шимбә, якшәм­бесендә милли спек­такль­ләр күр­сәтә. Димәк, аена 8 –12 тапкыр татар спектакле уйнала дигән сүз. Әле күптән түгел, Зөл­фәтнең “Таңга – Чулпан, айга – Зөһ­рә” спектакле Казахстанда узган курчак театрлары фес­ти­валеннән зур уңыш казанып кайтты. Дөнь­яның төрле иллә­рен­нән кил­гән коллективлар арасында безнең татар артистлары үзләренең профессиональлеге белән аеруча шаккатырган.


Республиканың иҗади бер­лек­ләре белән хезмәттәшлеккә, репертуар төзүгә аерым игътибар юнәл­телә. Нәби Дәүли, Туфан Миңнуллин, Зөлфәт, Ренат Харис, Рабит Батулла, Зиннур Хөснияр, Рафис Корбан, Гөлшат Зәйнашева, Флера Тарханова, Аманулла, Ркаил Зәйдулла, Рүзәл Мөхәммәтша, Илгиз Зәйниев кебек талантлы авторлар белән хез­мәт­тәшлек итә театр. Инде 2019 елда зурлар өчен Илгиз Зәйниевнең “Әл­фия” (Әлфия Авзалова – татар эстра­дасының күре­некле җыр­чы­сына багышланган спектакль) һәм татар халык әкияте нигезендә язылган Шом­бай турындагы тамашаларны күрергә мөм­кин булачак.


 “Ватаным Татарстан” газетасында басылган мәкаләдә театр­ның декабрь афишасында татар телендә бер генә дә спектакль юк дип язылган. Ләкин бу дөрес мәгълүмат  тү­гел!


Театрның декабрь афишасында: 2 декабрьдә “Кәҗә белән Сарык” (Г.Тукай, Г.Рәхим инсценировкасы) һәм 5 декабрьдә “Таңга – Чулпан, айга – Зөһрә” (Зөлфәт пьесасы), 13 декабрьдә – “Йолдыз тапкан кыз” (Ф. Яруллин, Р.Зәйдулла пьесасы) спектакль­ләре булачак. Шулай ук гыйнвар аенда: 12 гыйнварда – “Кыш бабай бүләкләре” (Н.Абрамцева, Л.Лерон тәрҗемәсе), 20, 30 гыйнварда – “Йолдыз тапкан кыз” (Ф. Яруллин, Р.Зәй­дулла пьесасы), 26 гыйнварда – “Өрә белмәгән көчек” (Р.Мөхәм­мәтша) спектакльләре күр­сәтелә­чәк.


Яңа ел бәйрәме уңаеннан оештырылган урыс телендәге спек­такльләргә билетлар яшен тизле­гендә сатылып бетсә, татар тамашаларына билетлар бүген дә кассада бар.


Театрда татар телен пропагандалау буенча бик күп чаралар уз­дырыла, шулар арасында шагыйрь Габдулла Тукай, Абдулла Алишка багышланган спектакль­ләр атналыгы уза. Шулай ук  Муса Җәлилгә, Зөл­фәткә һәм курчак театры артистларына багышланган әдәби-музыкаль кичәләр оештырыла.

  
Ни кызганыч, бүген курчак театрына татар телендә куелган спек­такльләргә халык килер­гә бик ашыкмый. Билетлар артыннан да ата-аналар касса янында төртелеп басып тормый. Гаилә белән килү­челәр бармак белән генә санарлык дисәң дә була. Театр алардан татар әсәренә килүне берничек тә таләп итә алмый. Шуның өчен татар те­ленә, гомумән әйткән­дә, татар сән­гатенә мәхәббәтне театр гына уята алмый”.


Дилия Шәязданова, театрның әдәби бүлеге мөдире

 

Редакциядән:

 
Мәкаләне язарга этәргән берничә фактны яңадан искә алыйк әле. Беренчедән, редакция хезмәткәрләре театр администраторыннан татарча Яңа ел тамашасы һәм спектакле турында белеште. Һәм “быел татарча тамаша булмый” дигән җавап ишетте. Икенчедән, татар ата-аналары берләшмәсе, “Әкият” курчак театрының декабрь афишасын өйрәнгәннән соң, мәдәният министры Ирада Әюповага “ачык хат” юллады. Анда “5 декабрьдән соң, гомумән, бер татар спектакльләре дә юк” дигән юллар бар иде. Җавап хатында сез: “Газета декабрь афишасында татар телендә бер генә спектакль юк дип язган”, – дисез. Кайдан алынды икән ул юллар? Яңа ел тамашасы уңаеннан язылган җавап хатыгызда 13 декабрьдә булачак премьерага анонсын да биргән идек юкса.


Мәкалә язылганда театрның декабрьгә репертуары алдыбызда торды. Анда 5 декабрьгә кадәр ике татар спектакле (димәк, ата-аналар берләшмәсе хаты ялган түгел) һәм 13 декабрьдә Фәнис Яруллин әсәренә нигезләнеп язылган “Йолдыз тапкан кыз” спектакле (мәкаләдә бу турыда шулай ук сүз бар) кергән. Сүзебез Яңа ел тамашасы турында иде. Афишада урысча Яңа ел тамашалары – “Щелкунчик” һәм “Солнышко и снежные человечки” спектакльләре генә урын алган. Безне шушы факт аптырашка калдырды да инде. Курчак театры соңгы мәлдә генә татарча Яңа ел бәйрәме үткәрергә әзерләнә башлады һәм бу эшегез мәкалә язылган вакытка кәгазь афишада да, интернет сәхифәсендә дә күренмәде.


Шөкер, татар балаларын 3 көн Яңа ел бәйрәме көтә икән. Сез ни генә дисәгез дә, бу бик аз.  Бөтен Идел буенда курчак театрларында милли төркемнәр ябылды, дип аклануны да кабул итеп булмый. Сан ягыннан татарлар урыслардан кала икенче урында лабаса! Әйе, хәлебез яхшы түгел, балалар урыслаша, татар теле мәктәпләрдән кысрыклап чыгарылды. Шуңа күрә Курчак театрының, татар телен яклап, җиң сызганып эшләве хәзер кирәк! Театр һәрвакыт милләткә авыр чакта алгы планга чыккан һәм телне, әдәбиятыбызны заманча алымнар белән популярлаштыра алган. “Әкият” тә иң заманча биналарның берсендә утыра, заман технологияләрен кулланып, балаларны кызыксындыруда да бернинди проблемасы юк дип беләбез. Хикмәт нәрсәдә алай булгач? Тиребез калынаюдамы? Туган телебезне үзебез үк кирәксенмәүдәме? Хәер, нәтиҗәләр ясарга ашыкмыйк әле. Театр мәкаләне укыган, уйланган һәм җавап язган бит.


Зур ихтирам белән, Гөлинә Гыймадова

(“Ватаным Татарстан”,   /№ 178, 07.12.2018/)


Бу язманы шәхси сәхифәгезгә дә урнаштырыгыз:


Язмага фикерегезне өстәгез

Фикерләр: 0

Архив

Котлыйбыз!

Фотохәбәр

Видеохәбәр