ИҖТИМАГЫЙ-СӘЯСИ ГОМУМТАТАР ГАЗЕТАСЫ

/№ 70, 22.05.2018/

Бөтен кеше дә уйный-җыр­лый белми бит


Без бик әйбәт яшибез, бәй­­рәмнәр үткәрәбез, театрларга йөрибез, җыр­лый­быз, биибез. Без бик дустанә республика да әле, сораштыру нәтиҗә­ләре буенча 94 процентка толерант икәнбез. Тагын ни кирәк? Баксаң, кирәк әйберләр шактый икән әле.

1-1
Татарстан Мәдәният министрлыгы каршындагы иҗ­тимагый советның “2014-2020 елларда Татарстан дәү­ләт милли сәясәтен тормышка ашыру” һәм “Татар халкы­ның милли бердәйлеген сак­лап калу (2014-2019 еллар)” дәүләт программаларының 2017 елда үтәлешен тикшер­гән утырышыннан соң кыскача әнә шулай нәтиҗә ясап булыр иде. Ә нигә, чыннан да, хәлебез зарланырлык түгел. Республикада милли сәясәтне тормышка ашыру өчен 50 миллион сумнан артык акча тотылган. Шуның 40 миллионнан артыгы республика бюджетыннан бүлеп бирелгән, 9 миллионы – федераль үзәк­тән. Әлеге акчаның республика бюджетыннан алынган кадәресе болай бүленгән: 15 миллионы – Мәдәният министрлыгына, тагын шул чамасы – “Татмедиа” агентлыгына, Яшь­ләр эшләре һәм спорт министрлыгына – 3 миллион сум­нан артыграгы, Мәгариф һәм фән министрлыгына – нибары 4 миллион сум, Хезмәт, мәшгульлек һәм социаль як­лау министрлыгына да – 4 мил­лион сум, Фәннәр акаде­мия­сенә 1 миллион сум тирә­се бүлеп бирелгән. Мәдәният министрлыгы хисабыннан кү­ренгәнчә, бу акчага алар үз юнәлешендә 70 чара үткәр­гәннәр. Шулардан милләтара багланышларны җайлашты­ру­чылары итеп “Май чабу” бәйрәме, “Мәдәниятләр мо­заи­касы”, казак җырлары, студентлар өчен “Дөнья җәүһәр­ләре” фестивальләрен үткә­рү­не һәм башка бәйгеләрне санадылар. Моннан тыш “Сабантуй”, “Каравон”, “Семык” кебек милли бәйрәмнәр дә милләтләрне тату яшәтү җә­һә­теннән телгә алынды.


Спорт министрлыгы да үз чиратында яшьләргә юнәл­тел­гән бәйгеләргә тукталды. “Татмедиа” агентлыгы вәкиле исә журналистларны укыту юнә­леше һәм бәйгеләр ту­рын­да сөйләде. Утырышта кат­нашкан депутат Илдар Гыйльметдинов агентлыкка “үзегезгә карыймы, юкмы – милли басмаларга, балалар, үсмерләр өчен чыккан матбугатка тиешле игътибар күр­сәтегез, ярдәм итегез” дигән теләген җиткерде.


Бөтендөнья татар кон­грес­сы хисабының зур өле­шен “Татар кызы” бәйгесе алып торды. Башкарма комитет рәисе урынбасары Данис Шакиров аңа гади бәйге генә итеп карамаска да киңәш итте әле. Аннан “Халкым минем” газетасының 12 саны чыгуы турында әйтте. Галим Фоат Галимуллин бөтенроссия газетасы дип игълан ителгән басманың тиражы ни өчен мең генә данә дип кызыксынды. Җавап бик үк аңлаешлы булмагач, Илдар Гыйльметдинов, ә нишләп яңа газета чыгарып азапланырга, үзегезгә кирәкле язмаларны урнаштырыгыз да, әйтик, “ТЯ” газетасын таратыгыз, дигән тәкъ­дим белән чыкты.


Әнә шулай акрынлап, бәй­рәмнәр, бәйгеләр турында тың­лый-тыңлый, Мәгариф ми­нистрлыгы вәкиле хисабына якынлаштык. Дөресен әй­тергә кирәк, бу чыгышта проблемалар турында әйтелер, аннан чыгу юллары эзләнер дигән өметләр бар иде. Ләкин бу юлы да барысы да элеккечә кебегрәк чыгыш килеп чыкты. Элеккечә була аламы соң? Әйтик, Казан юридик институты профессоры, юридик фән­нәр докторы Максим Андреев, Мәгариф министрлыгына, мәгарифне федераль стандартларга яраклаштыруга җа­вап итеп, туган телне укытуны көчәйтергә кирәк, дигән фикерен җиткерде. Ә без чит өлкәләрдән татар теле бел­гечлегенә укытырга 9 кеше кабул итүебез белән мактанабыз. Бу санны арттыру­ның юллары бар, эзләргә кирәк, диде Гыйльметдинов та. Чит өл­кәләрдә яшәүче татар балаларына татар теле һәм әдә­бияты дәреслекләре дә бик аз санда таратылганы ачыкланды. Әле ул дәреслекләр баланы кызыксындырырлыкмы, ди­гән риторик сорау да бирде Андреев. Белгечнең бу җә­һәттән Илдар Гыйльмет­ди­нов­ка конкрет тәкъдиме бар: “Беребез­гә дә сер түгел, дә­рес­лекләр баланы җәлеп итәр­лек дә­рәҗәдә эшләнмә­гән.

Бу җәһәттән без Татарстан тарихын өйрәтү өчен мультимедиа пособиесен әзерли алабыз. Аңа шулай ук кызыксыну уятырлык һәм фәнни-популяр документаль фильм­нар керә. Бу фильмнар тарихка “җан кертә”, туган ягың белән горурлану хисе уятыр иде”, – диде Андреев.


Милли сәясәтне гамәлгә ашырганда күбрәк мәдәният ягына авышуга Казан мәдә­ният институты профессоры Айсылу Габделхакова да игътибар итте. Ул күз уңыннан читтә калган проблемалы мәсь­әләләргә тукталды:


– Бездә фәнни казанышларны таныту эше алып барылмый. Аннан фәнни-по­пу­ляр әдәбият җитәрлек кү­ләм­дә түгел. Бәлкем, моның өчен киләчәктә бәйге игълан итәр­гә кирәктер? Ә бит фәнни эшләрне популярлаштырырлык белгечләр дә җитәрлек. Казан меценатлары, утарлары, урамнары, рәссамнары, тарихчылары турында аң­лаеш­лы тел белән язылган китапларга сусадык без. Гади халыкка бит урамының нинди шәхес исемен йөртүе турында белү дә бик кызык. Сез баш ватып та утырмагыз, нәрсә җитмәве турында китапханә­чедән генә сорагыз. Әйтик, мәктәп баласы реферат язар өчен китапханәгә килде, ди. Һәм без аңа өлкәннәр өчен тәгаенләнгән китапларны тәкъ­дим итәбез. Дөресен генә әйткәндә, аларның кайбер­ләрен өлкәннәргә дә аңлавы читен. Ә бит боларның барысын да популяр телгә авыштырып була! Дөрес, аңлаешлы телдә язылган китаплар да бар. Аларның күбесе узган гасырның 50-60 нчы елларында нәшер ителгән. Менә бу китапларны кабаттан бас­тырасы иде. Шуңа күрә нәш­риятлар параллель дөньяда яшәмәсен, ә безнең белән дә хезмәттәшлек итсен, дигән теләгем дә бар.


Тагын шунысы да бар. Без бүген бик күп хисап тың­ладык. Бар да яхшы, уйныйбыз, җыр­лыйбыз, бәйрәм итәбез. Миңа калса, милли сәясәтне тормышка ашырганда, мәдәният ягына күбрәк авыштык кебек. Техник иҗат, техник һөнәр­ләр бөтенләй телгә алынмады. Бөтен кеше дә уйный-җыр­лый белми бит. Ләкин аның кулы техникага ята, уйлап табу эшләре белән мавыга. Ниш­ләп без аларны күрми­без? Бәйгеләрне бик яратабыз икән, әйдәгез, техник өл­кәне сайлаган балаларны җә­леп итәрлеген дә оештырыйк.


Габделхаковага да тәкъ­ди­мен иҗтимагый палатага юлларга киңәш ителде. Бар да яхшы, боз кузгалды дип, таралышырга җыенганда гына, җырны кинорежиссер Салават Юзеев бозды. Бу тәкъ­димнәрне ишетерләрме соң, дип сорады ул. Баксаң, узган елны шушындый ук утырышта, кино төшерүгә субсидия­ләрне бүлүче комиссиядә кемнәр утыра, дип сораган, хат та юллаган булган икән. Дөрес, аның соравына быел да җавап бирергә тырыштылар. Белмим, үзе аңлага­ндыр­мы, юкмы, һәр­хәл­дә, журналистлар аңлама­ды. Чөнки ко­миссиядә эшләү­че бер генә фамилия дә аталмады. Гому­мән, комиссия без­дә серле орган ул. Ә бу юлы яңгыраган тәкъдимнәрне ишет­сеннәр иде, мур кыргыры...

(“Ватаным Татарстан”,   /№ 39, 17.03.2018/)


Бу язманы шәхси сәхифәгезгә дә урнаштырыгыз:


Язмага фикерегезне өстәгез

Фикерләр: 0

Архив

Котлыйбыз!