ИҖТИМАГЫЙ-СӘЯСИ ГОМУМТАТАР ГАЗЕТАСЫ

/№ 69, 19.05.2018/

//

Вируслы мәхәббәт

 
Татарстан Дәүсоветы депутатына берничә журналист ханым шикаять белдергән. Аларны бер депутатның йомшак җирләренә кагылулары, ямьсез тәкъдимнәр ясавы берләшергә мәҗбүр иткән. Бу өч журналист кына бәлкем үзләрен яклый да алмаган булыр иде, ләкин Татарстан матбугаты Дәүсоветка байкот игълан иткән. Шулай итеп Дәү­совет чараларын яктыртучы калмаган.

3-4
Ышандыгызмы? Юк, әлбәттә! Мин дә ышанмас идем. Татарстан матбугаты бердәм була аламы инде? Без бит дәүләтнекенә, “сары”га, интернет басмага, газета-журналга, тагын әллә нинди төркемнәргә бүленеп беткән. Аннан килеп, әле бит эчке цензура дигәне бар. Ул каһәрең алга таба да яшисе бар дип тәкрарлап тора. Татар матбугаты исә, ничек кенә төрләндерсәң дә, санаулы гына. Бер җирдә яманатың чыктымы, икен­чесендә сине кочак җәеп каршы алучы юк. Ә бит Слуцкий вакыйгасы асылында ирләр белән хатыннар бәрелеше генә түгел, журналистикага басым турында да сүз бара.

 

Журналистикага басым юк дип кем әйтә ала? Мисалга зур рәсми оешмаларны түгел, үзебезнеке саналган Татар конгрессын гына алыйк. Берәр чара уздыра башласалар, чараны яктыртучылар исемлегенә җайлы журналистлар гына керә. Күпне белә, күпне күрә торганнары конференция булачак бүлмәгә үтми генә.


Безнең милли җанлы Гөлназ Бәд­ретдинова дигән журналистыбыз бар. Ул нинди генә чара булмасын, милли әсәр­ләр, татар теле турында сораулар бирә. Еш кына шушы сораулары өчен төр­ле сүзләр, хәтта түбәнсетүләр ишетергә мәҗбүр була. Шаляпин фестиваленә кагылышлы матбугат чарасы да Гөлназ өчен күңелсез тәмам­ланган. Күңеле тулган Гөлназ фейсбуктагы битенә менә болай язып куйган иде: “Эшем­дә мондый оятсызлыкны күптән ишет­кәнем юк иде. Хәтта Америкадан опера җырчысы Лестер Линч түзмәде. Мине як­лап чыкты! Ә сәбәп мондый: сезнең татарчагыз бер­кемгә дә кызык түгел! Уйламагыз да, көт­мәгез дә (безнең опера театры җитәкче­леге). Ә Линч: “Нишләп әле? Бик тә кызык! Бигрәк дә милли телдә яңгыраса!” Шушы вакыйга куерганда журналистларга бер­дәм­лек күрсәтеп залдан чыгып китәсе генә дә бит! Юк шул, кәмит карагандай авызны ерып, йә булмаса шым гына утырабыз. Хәер, Гөлназны ул вакытта яклаучылар табылды. Җырчы Эльмира Кәлимул­лина да опера җитәк­че­легенә тискәре мөнәсәбә­тен белдерде.


Ә Дәүсоветка килгәндә... Юк, юк, бездә андый хәл һич кенә дә була алмый. Булса да, татар депутатлары белән татар журналистлары өйдәгене тышка чыгармыйча гына хәл итү ягын карар иде кебек. Ә инде бер-бер хәл булып, тышка чыга калса, депутатлар аны “единогласно” уңай якка борып җибәрә алыр иде. Журналистларга хезмәтче икәнлекләрен юкка гына искә төшермәделәр бит инде.


Слуцкий очрагы вируслы булды. Аны көлкегә борудан бигрәк, ул безгә хәлебезне көзгедән күрсәткән кебек күрсәтте. Кая инде ул хатыннар намусын яклау, тел кадәр телен яклый алмаган кавем бит без. Милләт тә, халык та түгел, кавем... Күптәннән кавем.


Гөлинә Гыймадова


Каталония урамнары “кайный”

 
Испаниянең автономияле өлкәсе – Каталония янә “кайный”. Сәбәбе – моннан ике көн элек Дания чигеннән чыгып, Германия җиренә аяк басуга ук Каталония Хөкүмәтенең элекке башлыгы Кар­лес Пучдемонны тоткарлау.  Аны  Ноймюнстер төрмәсенә китергәннәр. Испаниядә Пучдемонга баш күтәрү оештыру һәм дәүләт акчасын әрәм-шәрәм итү буенча гаепләү белдерелгән.

 

Аңа гаепләүнең беренче өлеше буенча гына да 30 елга төрмәгә ябу куркынычы яный. Менә хәзер Каталониянең иң зур шәһәрләрен­дә яшәүчеләр үзләренә мөстәкыйльлек бирергә тырышкан элекке җитәкчеләрен яклап забастовкага чыккан. Полиция белән халык арасындагы бәрелешләрдә йөздән артыграк кешегә зыян килгән. Җәрәхәтләнүче-имгәнүчеләр саны  әле һаман артып тора икән.

 
Пучдемонның Испаниядән узган елның октябрендә – Каталония парламен­ты бәйсезлек игълан итеп тә, Мадридның моны танымавы аркасында Бельгиягә качып китәргә мәҗбүр булуын беләбез. Илебездә дә шуңа охшаш хәлләрнең булуы сәбәпле, без дә ул чакларда Каталония халкының Испаниядән аерылып чыгу омтылышын игътибар белән күзәтеп барган идек. Әмма Испания хөкүмәтен­дә­геләрнең референдум нәтиҗәләре буенча мөстәкыйльлек алырга тиешле халыкны бу юлы да  тиз генә урынына утыртуын аңлагач (Каталониядә бәйсезлек өчен көрәшнең инде берничә гасыр буе баруын әйтеп үтәргә кирәк),  кызыксынуыбыз сүрелә төште. Бездә генә түгел, бөтен дөньяда да шул хәл икән, дип тынычланып калучыларыбыз да булгандыр әле. Илебездәгедән аермалы буларак, анда төбәкнең үзәктән азатлык алу өчен кө­рәше гаскәр кертүгә барып җитмәде. Чеч­няда “конституцион тәртип” урнаштыру елларын бик яхшы хәтерлибез лә­баса. 1994 – 1996 елларда “тәртип” урнаштырылган елларда 6 меңнән артык хәрби хезмәткәребез Каф таулары тирә­сендә мәңгегә ятып калды. Инде менә шуннан соң күпме еллар узуга карамастан, әле һаман ул тирәдә нәрсәләрдер булып тора! Үз республикабызның кайчандыр ничек итеп мөстәкыйльлек алырга тырышуына тукталып тормыйм. Каталоннар кебек азатлык, мөстәкыйльлек даулап, һаман тынгысызлыкта яшәгәнче, сабыр гына көн күрүдән дә яхшысы юктыр, дип уйлыйм.


Валентина Семенова

Тирес дефициты

 
Үткән атнада Россиядә илкүләм беренче гөмбә конференциясе булып үтте. 2014 елгы антисанкцияләргә кадәр без  күбрәк поляк гөмбәләрен ашаган булып чыктык. Кремль киртәләрен әйләнеп үтү өчен Польша гөмбәне белорус кәрзин­нәренә тутырып сата башлады. Белорус гөмбәсе дип тамгаланган гөмбәнең Польшаныкы икәнен хәтта Владимир Путин­ның да фаш иткәне булды. Поляк гөм­бә­сеннән котылу өчен, ул ризыкны үзебездә күпләп җитештерүне көйләргә, ягъни импортны алыштырырга кирәк иде. Беренче Бөтенроссия гөмбә конференциясе гөмбә импортын алыштыру нәтиҗәләрен игълан итеп, киләчәккә ??? билгеләү өчен җыелды.


 Нәтиҗәләр, чынлап та, бар икән. 2016 елда 9,6 мең тоннан гөмбә җитештерелгән булса, 2017 ел уңышы – 16,1 мең тонна. Дөрес, Кытайда 2016 елда ук 8 миллион тонна гөмбә үстерелгән. Россиядә бик нык тырышсаң да, андый ук үрне яулап булмаячак.


Авыл хуҗалыгы министрлыгы гөмбә үрчетүнең югары чиген 125 мең тонна дип билгели әнә. Мондый биеклеккә менү өчен дә җитештерүне берничә тапкыр арттырырга кирәк әле. Тик гөмбә импортын алыштыру, гафу итегез, тирес дефицитына килеп терәлә икән. Бу хакта Авыл хуҗалыгы министрлыгының үсемлекче­лек департаменты директоры Петр Чекмарев: “Дөресен генә әйткәндә, үзебездә җитештерә ала торган компостны, чынлыкта, тиресне чит илдән сатып алуыбыз өчен миңа бик оят“, – дип белдерде. Рос­сиягә 360 мең тонна компост кирәк булса, үзебездә ул 50 мең тонна гына җитеш­терелә һәм без җитешмәгән тиресне... Польшадан сатып алабыз икән. Үзебездә компост җитештерә торган компания­ләр­нең байтагы 2007 еллардан башлап юкка чыккан. Гөмбә өчен компост җитеш­терү бик кыен да түгел-түгелен: тирес белән саламны аралаштырасы гына. Тик моны зур масштабта оештыра алмаганбыз һәм безнең гөмбә үзкыйммәтенә поляк компостының бәясен өстәгәч, үзебезне­кен ашауга караганда Польша гөмбәсенә белорус этикеткасын ябыштырып ашау һаман да арзангарак төшә икән.
Шулай итеп без гөмбә генә түгел, Польшадан алтын бәясенә төшереп тирес тә сатып алабыз.  Соңгысы санкцияләр исемлегендә түгел, шуңа күрә тракторлар белән тирес таптатып мәшәкатьләнәсе дә юк.


Бөтен нәрсәне дә аҗлап була, әмма бернинди заманча технологияләр дә таләп итми торган тиресне үзебездә кирәк кадәр эшләп булмауны гына башка сыйдыруы авыр.              

Рәшит Фәтхрахманов

 

 Кесәңә кем хуҗа?

 
Соңгы вакытларда “РАЦИН” акционерлык җәмгыяте белән бәйле имеш-мимеш­ләрне шактый ишетергә туры килә. Арада әлеге җәмгыятькә карата җинаять эше ачылуы турындагы хәбәр дә бар. Хикмәт нәрсәдә? Авыл хуҗалыгына төр­лечә яр­дәм күрсәтү максатында оештырылган җәмгыятькә ни булган?


Биредә сүз башлыча крестьян-фер­мер хуҗалыкларына бирелә торган субсидия акчасы турында бара. “РАЦИН” белән крестьян-фермер хуҗалыклары арасында төзелгән үзара килешү ниге­зендә хуҗа­лыкларга Менделеевск районындагы “Аммоний ”предприятие­сендә  җитештерел­гән минераль ашлама кайтарыла. Кайбер фермерлар килешү төзе­гәндә, үзләренә басым ясалуына ризасызлык белдергән.


Мамадыш районы прокуроры яр­дәмчесе Шамил Гыйлемханов сүзләренә караганда, мондый хәл узган ел муниципаль район депутатларының керемнәре турындагы декларациясен тикшергәндә ачыклана. Тикшерү органнарына би­рел­гән аңлатмалардан күренгәнчә, кайбер фермерлар субсидия акчасына ашлама алуга ризасызлык күрсәткән. Тикшерү органнары хезмәткәрләре әлеге гамәл Россия Җинаять кодексының 169 нчы мад­дәсен бозу, ягъни “эшмәкәрлеккә кома­чау­лау” юкмы икәнлеген ачыкларга тели.


“РАЦИН” җәмгыяте генераль директоры Әсгать Шәрапов әйтүенчә, кайбер фермерларның ризасызлыгы бәяләргә бәйле булуы мөмкин. Шул ук вакытта сәүдә базарында аммиак селитрасының бәясе, сезонга карап, гел үзгәрә тора.  Әй­тик, сәүдә базарында аммиак селитрасы­ның бер тоннасы быел 13500 сум. Ә “РАЦИН”нан аны 300 сумга арзанракка алу мөмкинлеге бар, ди Әсгать Әхтәм улы.


Татарстан авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры урынбасары Илдус Габдрахманов әйтүенчә, республика җитәкче­леге Авыл хуҗалыгы министрлыгына елына 200 мең тонна ашламаны әлеге заводтан алу бурычы куйган. Фермер кесәсендәге акчага беркем хуҗа була алмый, ди министр урынбасары бу җәһәттән.

 
Камил Сәгъдәтшин

(“Ватаным Татарстан”,   /№ 42, 27.03.2018/)


Бу язманы шәхси сәхифәгезгә дә урнаштырыгыз:


Язмага фикерегезне өстәгез

Фикерләр: 0

Архив

Котлыйбыз!