ИҖТИМАГЫЙ-СӘЯСИ ГОМУМТАТАР ГАЗЕТАСЫ

/№ 69, 19.05.2018/

Балтачны үз иткән Мардян

 

Таулы Карабахта туып үскән, урта мәктәптән соң Ереван дәүләт университетының география бүлеген тәмамлаган Яша Мардян исемле әрмән егете үткән гасырның җитмешенче елларында, ул чактагы Ленинакан шәһәрендә армиядә хезмәт иткәндә, язмышы шушындый борылыш алыр дип күз алдына да китерми, билгеле.

15-1
Барысы да Казанда армиядә хезмәт иткән игезәк сыңары Гришаның татар кызы, Балтач районының Яңгул авылы чибәре Гөлзадага гашыйк булуыннан баш­лана. Озакламый яшьләр өй­ләнешеп тә куя. Ә Яша хәрби хез­мәттә бирелгән ялында Яң­гулны күрергә, танышырга дип кайта.Тик бу гади кайту гына булмый.


– Авылга бик чибәр әрмән егете кайту турындагы хәбәр тиз таралды. Ул чакта бит клубларда вечерлар була. Шунда баргач, үзе хәрби киемнән, үзе чибәр, үзе зифа буй-сынлы Яшаны күреп, бөтен кызлар гашыйк булды дисәм дә, ялган булмас. Алар Гриша белән шулкадәр охшаган иде, күңелгә килгән беренче уй: “Гөлзада боларны ничек аера икән?“ – булды. Баксаң, игезәкләр дә бер-берсеннән йөзе белән дә барыбер аерыла, характерларында да үзгәлекләр була икән. Боларын инде мин яши-яши аңладым. Ә теге чакта Яшага бөтен Яңгул кызларының күзе төшсә дә, Гөлзаданың әнисе мине күрсәткән булып чыкты. Яша мине озата кайтты. Бер күрүдә күптәнге танышлар кебек бик тиз якынайдык без. Ул киткәч, ике арада хатлар йөреп кенә торды. Ул рәсем ясарга бик оста иде, хатларына да әллә ниткән матур сурәтләр ясап җибәрә... Яшь чак бит, бөтенесе матур, бөтенесе күңелле. Ярты елдан ул инде мине сорарга дип кайтты, алып та китте, – дип искә ала бүген җәмәгате Мөнирә апа.


Бер белмәгән, күз күрмәгән җирләрдә дә фәкать матурлык, романтика гына күрә әле башта Мөнирә. Иренең хәрби хезмәте тәмамланмау да, тел белмәү дә, бер генә танышы, янәшәдә бер туганы булмау да авыр кебек тоелмый. Киресенчә, табигатьтәге үзгәлекләр, андагы сихри, кабатланмас урыннар, гореф-гадәт­ләрдәге үзгәлеккә, кешеләр арасындагы үзара җылы мөгамәләгә соклана да, гаҗәпләнә дә ул.


Әрмән теленә дә бик тиз өй­рәнә кыз. Сөйләшергә генә түгел, укырга да. “Аларның алфавиты да 39 хәрефтән тора. Мин аларны кибет язуларыннан өйрәндем. Күршебездә яшәгән әрмән хатыннары да гел ярдәм итте“, – ди.
Ике ел биредә яши яшь гаилә. Уллары Марат шунда туа. Әллә ни зур булмаса да, фатирлы да булалар. Бәлки гомерлеккә төп­ләнеп тә калган булырлар иде. Әмма кунакка килгән Мөни­рәнең әнисе Мәгъмүрә апа: “Әллә безнең якларга күче­нә­сезме?“ – дип сүз ката. Хәер, аңа кадәр әле Яңгулга кунакка кайткач, ул чактагы мәктәп директоры Шәриф Гарипов: “Әйдә, монда гына калыгыз, безгә синең кебек укытучылар бик кирәк“, – дип, Яша күңеленә коткы салган була инде. Күрәсең, эчәр сулары бу якта булган, бөтенләйгә Яңгулга кайтып урнаша Мардяннар. Икесенә дә эш тә була, фатир да бирәләр.


Инде хәзер Яшага барысын нульдән башларга туры килә. Ияләшергә, танышырга, телне өйрәнергә...


– Мин бит армиядә взвод командиры идем, ә анда татар егетләре күп, мин инде алардан татарча кайбер сүзләрне отып алган идем. Кайтуга, мәктәптә урыс сыйныфына география, НВП укытырга куйдылар, әле ул чакта урыс сыйныфлары бар иде. Ә аннан акрынлап өйрәнеп беттем, тора-бара татарча укытуга күчтем, – ди ул бүген.


– Ник кайттым дип үкен­мә­дегезме, сезгә кырын караулар булмадымы? – дип кызыксынам.


– Юк, нинди кырын карау! Бик хөрмәт иттеләр. Яша Николаевич дип кенә тордылар. 29 ел укытып, пенсиягә чыктым. Укучыларым әле дә килеп йөри. Үзем бер балага да авыр бәрелмәскә, үп­кәләтмәскә тырыштым, кешеләр белән дә тавышланганым, сүзгә килгәнем булмады...


– Ә туган яклар белән элемтә өзелмәдеме?


– Юк, башта без дә еш бардык, әти-әни, туганнар да Яңгулга кайтты. Без бит алты туган идек, икебез юк инде. Соңгы елларда барулар сирәгәйде, әмма элем­тәләр өзелмәде, гел сөй­ләшеп торабыз. Шөкер, туган нигезебез дә бет­мәде, анда да абыйның гаиләсе, балалары, оныклары яши.


Сүзгә Мөнирә апа кушыла. “Әрмәннәр бит алар шулкадәр туганчыл, берсе өчен берсе үлә язып тора.  Яшаның игезәк сы­ңа­ры Гриша да гаиләсе белән без­нең якка кайтып урнашкан иде бит. Ул бар эшкә дә бик булган, данлыклы оста иде. Аны безнең районда әйбәт беләләр, хәтер­лиләр. Кызганычка, бик яшьли яман чирдән вафат булды. Аны җирлә­гәндә утызлап әрмән җый­налды, кайлардан бел­гән­нәр, ишеткән­нәр дип аптыра­дык. Әле дә Яшаны шабашкага килгән әрмәннәр эзләп таба. Ул үзе алай очрашулар эзләп йөри торган актив кеше дә түгел, әмма барыбер табалар...“


– Гел татарча гына аралашып, әрмәнчәне онытмадыгызмы соң, Яша абый? – дим.


– Ничек инде онытыйм ди! Мин түгел, Мөнирә дә онытып бетермәде әле аны...


– Әйе шул, икебез генә сөй­ләшәсе сүзләр, серләр булганда, без әле дә әрмәнчәгә күчәбез, – дип көлә Мөнирә апа.


Мөселманча ап-ак яулык бәйләгән, сөйләшүләрдән аның биш вакыт намазлы булуын аңлаганга, беркадәр читенсенеп булса да, Мөнирә апага күңелдә туган четерекле сорауны бирәм:


– Ник үз өммәтемдәге кеше белән гаилә кормаганмын икән дип, үкенгәнегез булмадымы?


– Дөресен әйтим, гаилә тормышы өчен Яша бик яхшы кеше булды, ышанычлы ир, гаилә башлыгы, балалар өчен кайгыртучан әти... Мин Яңгул хастаханәсендә 35 ел шәфкать туташы булып эшләп ялга чыктым. Пенсиягә чыккач, нишләрмен инде, дип кайгырган идем. Аллаһының рәхмәте, дин белән кызыксына башладым. Ә Яша миңа бер сүз әйтмәде, мәчеткә йөри башладым, мәдрәсәдә укыдым, хәзер үзем Яңгул мәчетендә укытам. Бәлки дини юлга басмаган булсам, миндә беркайчан да мондый фикер уянмас иде, әмма парлап мәчеткә йөрүчеләрне күргәндә, күңел ничектер сызлап куя... Яшь чакта бит берни турында да уйламыйсың, – ди ул.


Әмма, ни генә булса да, бүген дә алар – күрер күзгә бик матур пар. Берсен-берсе бүлдерми генә яшьлек хатирәләрен барлаганда да, балалар, оныклар турында сөйләгәндә дә сокланып күзәттем, тыңладым үзләрен. Күз­­ләрдәге мәхәббәт, күңел­дәге романтика бүген дә әле янә­шәләрендә, төсмерләре генә бүтән, төсләр генә башка дип уйладым. Бүген алар “Яңа тормыш“ хуҗалыгында баш инженер булып эшләүче уллары Радик, киленнәре Рәзинә белән аң­ла­шып, бик матур гомер итәләр. Маратлары инде башка чыккан. Биш оныкка әби белән бабай – Мөнирә апа һәм Яша абый.

(“Ватаным Татарстан”,   /№ 44, 30.03.2018/)


Бу язманы шәхси сәхифәгезгә дә урнаштырыгыз:


Язмага фикерегезне өстәгез

Фикерләр: 0

Архив

Котлыйбыз!