ИҖТИМАГЫЙ-СӘЯСИ ГОМУМТАТАР ГАЗЕТАСЫ

/№ 69, 19.05.2018/

Юләр акча даһие

 

26 март көнне Россиянең иң яңа тарихында тирән эз калдырган бөек мошенник, бөтен дөньяның финанс спеку­лянт­ларының барысын бергә җыеп артларына тибәрлек талант иясе, алдашу һәм талаулар фронтында иблисне көн­ләш­терерлек уңышларга ирешкән Сергей Пантелей улы Мавроди тиз үлем белән 62 яшендә бу дөньядан китеп барды.

5-1
Әгәр ул үзенең тормышын сәясәткә багышлаган булса, тарих бөек махинатор исемен бүген Наполеон һәм Гитлер, Сталиннар белән бер тактага язып куяр иде. Көчен һәм талантын фәнгә юнәлтсә, Эйнштейн, Нельс Бор һәм Ландау кебек даһилар аны үз араларына алыр иде. Язмышында хәрби җитәкчелек язылган булса, энциклопедияләргә исеме бөек стратег буларак керер, маршал һәм генералиссимус титуллары ул исем янәшәсендә бик табигый булып тоелыр иде. Әмма Мавроди үз гомерен финанс гипнозчысы карьерасы белән бәйләде, тормыш дигән сәхнәдә дөньякүләм мошенникларның әйдәманы, кумиры буларак чыгыш ясады. Россияле ачыкавызларны алдап туйганнан соң, халыкара мәйданда уңышларга иреште, яманаты үзеннән алда йөрүгә карамас­тан, таланган һәм бөлдерелгән киң масса үзләрен тагын бер тапкыр Мавродидан талатыр өчен чиратка басалар иде.


Искә төшерик: туксанынчы еллардагы бөек болганышның барыбызны да фәкыйрьлек сазлыгына ташлаган каһәрле вәзгыятендә Мавроди пирамидасына миллионнар үз акчаларын, акчасы булмаганнар фатирларын сатып, соңгы тиененә кадәр шуңа илтеп алданучылар бихисап булды. Пантелей улының телевизордагы мавыктыргыч сериалны хәтерләткән рекламасы миллионлаган мәхлукны үз артыннан ияртү көченә әверелде. Дәүләт машинасы МММга каршы антиреклама оештырырга мәҗбүр булды. Борис Ельцин үзе Мавроди аферасын фаш итүчеләрнең алгы сафына баскач, аңа зур түрәләр хоры иярде, әмма халык барыбер бөек алдарны үз итте. Чөнки халык белә иде: тегеләре дә – шул ук бер чыбыктан сөрелгән алдакчылар, талантлары гына бөек гипнозчыныкына караганда кайтышрак, вәгъдәләре сыеграк булды.


Әгәр туксанынчы елларда Мавроди халыкны баррикадаларга чакырса, без егерменче гасырның дүртенче канлы революциясе шаһитлары булыр идек. Әмма сәясәттә ул тыйнаграк юлдан китте. Уйнап кына сәясәт кишәрлегенә керде дә Дәүләт Думасы депутаты булды, әмма закон чыгаручы башка алдакчылар белән янәшә кәнәфигә бер тапкыр да утырып карамады. Мавроди үз кандидатурасын президентлыкка кандидат итеп күрсәткәч, административ ресурс аңлады: бөтен Россия сәясәтчеләренең йомшак җәеп катыга утырту куәтен бергә җиксәң дә, Мавродины узып булмаячак... һәм аны кандидатлар исемлегенә кертмәделәр. Югыйсә хәлләр буласы иде.


Мавроди аферасын халык ни өчен шулкадәр үз итте соң? Бе­ренчедән, елына икешәр мең процентлык инфляция бүрәнкәсе барыбызның да тапканын үзенә суырып йотып барган ул елларда Мавроди халыкка акчаны шундый ук процентлар белән һәм хәтта артыграк итеп тә кайтарып бирергә вәгъдә итте. Иртән эшләгәнең кичкә юкка чыгып барганда бу бик ымсындыргыч вәгъдә иде. Мавроди вәгъдәсен тормышка ашырырга уйласа, берничә елдан соң бөтен планетадагы агачларны акча басу кәгазе ясарга кисеп бетерсәң дә җитмәячәк икәне тугыз класс белеме булган һәр кешегә дә аңлашылырга тиеш иде. Шуңа күрә бу пирамида бар ихласны биреп тырышсаң да, тиз ишелергә хөкем ителгән корылма булды, ә шул зур байлык санаулы берничә кеше кесәсенә салырга гына җитте. Мавроди үзе 1994 елда көненә 50 миллион долларлап акча эшләде, диделәр.


Хөкүмәт үзе дә ул елларда нәкъ Мавроди ысулы белән эш итте. Мавроди МММ билетлары сатса, хөкүмәт приватизацион чек дип язылган ялган кәгазь өләште. Хөкүмәт аферасы белән шәхси контора хуҗасы ялганы үзара озак көндәшлек итә алмый иде. Көч – беренчесе ягында, икенчесенең халыкны үз авызына каратып торган теле генә бар. Шуңа күрә дәүләт машинасы Мавроди конторасын сытты: ОМОН штурмы белән аның офисы яулап алынды. Мавроди үзе офистан акчаны “КамАЗ”ларга төяп ташулары турында әйтте. Пирамиданы көч белән ишү халык массаларында Мавроди хаклы дигән иллюзия тудырды. Янәсе, шулай эшләмәсәләр, бөек алдакчы үзе үк ыштансыз калдырган халыкны баетасы иде, кызганыч, моңа ирек кенә бирмәделәр. Шундыйрак рухтагы сүзләрне Мавроди үлгәннән соң социаль челтәрләрдә кайбер олы һәм җитди генә кешеләр дә язды. Нишлисең, юләр акча (халява) аңны бик җиңел томалый шул.


Мавроди уңышының тагын бер сере бар иде. Туксанынчы елларда аңа телеэфирны иркен файдаланырга мөмкинлек бирделәр. Аркадашың иблис булганда, телевидение – массалар аңына тәэсир итүче бик көчле корал ул. Хакимияттәгеләр хәзер моны бик яхшы аңлый һәм оппонентларына ул коралны файдаланырга юл куймый, аннан үзләре генә файдалана. Күрер күзгә бер дә сөйкемле булмаган Мавродиның халык йөрәгенә ничек итеп юл салганын административ ресурс, мөгаен, мәңге онытмас.


Мавроди китте. Күп акча белән эш итүгә карамастан, актык урам исереге кебек автобус тукталышында хәлсезләнде. Экспертиза соңыннан үлемнең бер сәбәбе итеп организмның аракы белән агулануын да күрсәтте. Аракы шешәсенә үрелү – бәхетсезләр өлеше икәнен истә тотсак, өч көнлек дөньяда бу кеше бер рәхәт тә күрмәде дип ышанып әйтә алабыз. Күпсанлы романнар, күңелне нечкәртүче шигырьләр, киносценарийлар авторы бүген юк инде. Миллионнар аның талантлы математик, язучы икәнен белми дә калды. Артыннан эз булып мошенниклык даны гына калды. Мавроди белән тулы бер чор китте, эпоха безнең белән бәхилләште. Әмма алдакчылар һәм алданырга яратучылар калды.

(“Ватаным Татарстан”,   /№ 45, 30.03.2018/)


Бу язманы шәхси сәхифәгезгә дә урнаштырыгыз:


Язмага фикерегезне өстәгез

Фикерләр: 0

Архив

Котлыйбыз!