ИҖТИМАГЫЙ-СӘЯСИ ГОМУМТАТАР ГАЗЕТАСЫ

/№ 120, 16.08.2017/

“Өлкәннәр начар уйлый белми”

 

Җиңү бәйрәме алдыннан хокук сакчылары өлкән яшьтәге кешеләргә игътибарлы булырга киңәш итә. Андый чакта әби-бабайларга ярдәм итүчеләр генә түгел, аларны алдаучылар да тик утырмый. Үзен социаль хезмәткәр дип таныштырган кырыгалдарлар вәгъдә иткән “бүләк”ләр артык кыйммәткә төшәргә мөмкин. Өлкәннәрне генә түгел, дөньяда нәрсә барын белеп-күреп торган яшьләрне дә төп башына утырталар.

15-2
Башкалада соңгы 3 айда 689 мошенниклык гамәле теркәлгән, халыкның 12 миллионнан артык акчасын урлаганнар. Бу мәгъ­лүматны Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан буенча идарәсендә җиткерделәр. Барыннан да бигрәк өлкәннәр зыян күрә. Җиңү бәйрәме, Өлкәннәр көне билгеләп үтелгәндә чакырылмаган кунаклар килеп кит­кәч, әби-бабайларның тиенләп җый­ган акчасы гына түгел, ка­дерләп саклаган орден-медаль­ләре дә югала башлый. Андый очраклар бар, яңасы булмасын өчен, хокук сакчылары игътибарлы булуны сорый. Алдакчылар өчен изгелек төшенчәсе юк.


Иң аянычы – өлкәннәр кырыгалдарларга акчасын, байлыгын үз кулы белән чыгарып бирә. Кая инде ул үзен социаль хезмәткәр яки башка ярдәм вәгъдә иткән кешенең документларын тикшереп карау?! Өйнең түренә үк уздыралар, чәйгә чакыралар. Кызганыч, өлкән кешеләр башкалар хатасыннан да сабак ала белми. Апрель башында башкала­ның полиция хез­мәткәрләре Сыз­раньнан килгән берәүне тоткарлый. Мәскәү районында яшәү­че 75 яшьлек әби әйтүенчә, билгесез ир-ат аның миллион сумга якын акчасын урлаган. Аның сүзләренә караганда, урамда янына бер кеше килеп, арзан гына бәядән кием алырга тәкъдим итә. Ул арада туганының куркыныч авырудан интегүен, аны дәвалау өчен күп чыгымнар тотылганын әйтә, бурычка акча сорый. Кеше кайгысына битараф кала алмаган әби аны үз өенә чакыра. Паспорт һәм сак­лык кенәгәсен алып, банкка баралар һәм 1 миллион 140 мең сум акча алалар! Шуннан соң юкка чыккан ир-атның бер көнне бурычын кайтарып бирүен әби бик озак көтә. Тозакка килеп капканын аңлагач, полиция бүлегенә мөрәҗәгать итә.

Интернетта алдап та була

Өлкәннәр акчаны үз кулы белән тоттырса, яшьләрне заманча алымнар белән алдыйлар. Интернеттагы сәүдә киңәйгән саен, андый очраклар да арта. 3 ай эчендә Казанда интернет белән бәйле 443 җинаять эше теркәлгән. Кырыгалдарлар еш кына, акча күчерергә дип, банк картасы номерын, аның пин-кодын сорап ала. Нәтиҗәдә акча дә күчми, булганы да юкка чыга. Банк картасы ябылган дигән смс-хәбәргә дә сак карарга кирәк. Хәер, белгечләр бу мәсьәләдә халыкның игътибарлырак була башлавын, теләсә кая акча күчермәвен раслый. Ләкин алданучылар әле дә җитәрлек. Әле күптән түгел генә, моңарчы алынган медицина җиһазы өчен акчалата компенсация кайтарабыз дип, Казанда яшәүче 76 яшьлек әбинең банк картасы номерын һәм пин-кодларын сорап алалар. Ә аннары ул 69 мең сум акчасыннан колак какканын аңлап ала. Ә бакчасын сатарга телгән 65 яшьлек пенсионер, алдакчылар сүзенә ышанып, 99 мең сум акчасын югалта.


Хокук саклаучылар әйтүенчә, гадәттә, алдакчылар бер шә­һәрдән икенчесенә күчеп йөри. Безнең якларга Мәскәү, Самара өлкәсе, Краснодар якларыннан килеп “эшләүчеләр” күп икән. Гомумән, кәкре каенга терәтеп китүчеләр­нең 70 проценты – читтән килү­челәр. Хәзер телефон һәм интернет кебек чаралар булганда, каядыр барып йөрүнең кирәге дә юк. “Хәзер алдау белән шөгыльләнүче чегәннәр дә элеккечә киенеп йөрми. Бозым чыгарам дип тә аптыратмыйлар. Аларның яңа алымнары барлыкка килде”, – ди Казан шәһәренең “Мәскәү” полиция бү­леге хез­мәткәре Айдар Кначуков.

Тәнкыйть – кирәкле шәйдер

КФУның клиник психология кафедрасы доценты Ирина Кротова белдерүенчә, кырыгалдар­ларның төп максаты да – кешедән үз теләге белән акча бирдертү. Кагыйдә буларак, бу эш белән шөгыльләнү­челәр кеше психологиясен яхшы белә, алар “корбан”ы белән идарә итү сәләтенә ия. Әби-бабайның, яки хатын-кызларның нәрсә өчен борчылганнарын, бушка килгән хезмәтләргә бик тиз алдануларын, тиз һәм күп акча эшләргә теләкләрен, башкалар белмәгән­не беләселәре килүне алар яхшы аңлый. Игътибарны беркайчан да югалтырга ярамый. Кешенең кичә бу хәбәргә исе дә китмәсә, билгеле бер вакыйга аркасында, аның фикере үзгәрергә мөмкин. Бигрәк тә үзләрен хокук саклау органнарыннан дип әйтсәләр, ышанучылар тагын да арта.


Казанның Мәскәү районында яшәүче 91 яшьлек әби әнә шулай 42 мең сум акчасыннан колак кага. Телефоннан үзен полиция хезмәт­кәре дип таныштырган кеше әбигә оныгының авария ясавын хәбәр итә. Мәсьәләне хәл итәр өчен, әби акчаны тиз генә тапшыра. Берникадәр вакыттан соң, балаларына шалтыраткач, оныгының өйдә булуы ачыклана. Әби шундук полициягә мөрәҗә­гать итә. Бел­гечләр ялгыз яшәү­челәргә чит-ятларга ишек ачмаска, өйләренә чакырмаска киңәш итә. Бер тапкыр кискәнче, башта җиде кат үлчәргә куша. Ирина Кротова әйтүенчә, өлкән кеше­ләрдә ышану хисе көчле. Җәм­гыять аларны тыңларга һәм ышанырга өйрәткән. “Бездә өл­кән яшьтәгеләр башка кеше турында начар уйлый белми. Шул беркатлылык безне идарә итә башлый. Тормышка тәнкыйть күз­легеннән дә карарга өйрә­нергә кирәк”, – ди белгеч.


(“Ватаным Татарстан”,   /№ 60, 21.04.2017/)


Бу язманы шәхси сәхифәгезгә дә урнаштырыгыз:


Язмага фикерегезне өстәгез

Фикерләр: 0

Архив

Котлыйбыз!

Фотохәбәр