Бәяләмә № 1

         Гражданка Н.М. Яценконың мөрәҗәгатенә  бәйле рәвештә, “Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында” 2004 елның 8 декабрендәге 63-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 5 статьясындагы һәм “Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында” Татарстан Республикасы Законына үзгәрешләр кертү хакында” 2015 елның 5 декабрендәге 100-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 2 статьясындагы үзара бәйле нигезләмәләрнең конституционлыгын тикшерү турында
                                                                                
Татарстан Республикасы Конституция советы,  Конституция советы Рәисе И. И. Гыйләҗев, Конституция Советы әгъзалары Р. Ф. Гафаров, Э. М. Мостафина белән  берлектә, “Татарстан Республикасы Конституция советы турында” Татарстан Республикасы Законының 5 статьясындагы 2 өлешенә, 11 статьясына  таянып,  "Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында” 2004 елның 8 декабрендәге 63-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 5 статьясындагы һәм “Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында” татарстан Республикасы Законына үзгәрешләр кертү хакында” 2015 елның 5 декабрендәге 100-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 2 статьясындагы үзара бәйле нигезләмәләрнең конституциячеллеген тикшерү турындагы мәсьәләне карады.
Гражданка Н.М. Яценконың мөрәҗәгате эшне карауга сәбәп булды. 
Мөрәҗәгать итүче тарафыннан күрсәтелгән норматив-хокукый нигезләмәләрнең Татарстан Республикасы Конституциясенә туры килү-килмәве турындагы мәсьәләдә ачыкланган билгесезлек эшне карауга нигез булды.

Татарстан Республикасы Конституция советы, кон ституция советы әгъзасы – докладчы Э.М.Мостафина мәгълүматларын, утырышта катнашучыларның – гражданка Н. М. Яценконың, карауга чыгарылган Татарстан Республикасы норматив- хокукый актларын бастырган орган вәкиле –  Татарстан Республикасы Дәүләт Советы Аппаратының Хокук идарәсе башлыгы урынбасары – Татарстан Республикасы Дәүләт Советы Аппаратының Хокук идарәсе социаль законнар бүлеге мөдире Д. И. Мәхмүтовның аңлатмаларын тыңлап, тапшырылган документларны һәм башка  материалларны тикшергәннән соң

ТҮБӘНДӘГЕЛӘРНЕ БИЛГЕЛӘДЕ:
        1. Татарстан Республикасы Конституция советына гражданка Н.М. Яценко “Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында” 2004 елның 8 декабрендәге 63-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 5 статьясы (алга таба– 63-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы) һәм “Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында” Татарстан Республикасы Законына үзгәрешләр кертү хакында" 2015 елның 5 декабрендәге 100-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 2 статьясы (алга таба – 100-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы)  белән үзенең конституциячел хокуклары бозылуга шикаять белән мөрәҗәгать итте. 
Пенсиясе “Иминият пенсияләре турында”, «Россия Федерациясендә хезмәт пенсияләре турында” һәм “Россия Федерациясендә дәүләт пенсиясе белән тәэмин итү турында” федераль законнар нигезендә билгеләнгән яки 2018 елның 31 декабренә әлеге федераль законнарда каралган пенсия билгеләү шартларына туры килгән, мөрәҗәгать итү көненә айлык уртача керемнәре күләме 20 000 сумнан артмаган хезмәт ветераннарына,  Татарстан Республикасының 63-ТРЗ номерлы Законының 5 статьясы нигезендә, социаль ярдәм чаралары күрсәтелә, шул исәптән торак өчен түләү чыгымнарының 50 проценты күләмендә субсидия бирелә.
Татарстан Республикасы 100-ТРЗ номерлы Законының 2 статьясы эчтәлеге буенча, “Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында” 2004 елның 8 декабрендәге 63-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 5 статьясы нигезләмәләре (Татарстан Республикасының 100-ТРЗ номерлы Законы редакциясендә) социаль ярдәм чаралары 2016 елның 1 гыйнварына кадәр билгеләнгән хезмәт ветераннарына кагылмый.
	Гражданка Н.М. Яценко, үз таләпләрен дәлилләп, 1990 елдан “Хезмәт ветераны” исеменә лаек булган гражданнар категориясенә каравын, әмма айлык акчалата түләү һәм коммуналь түләүләр буенча субсидияләр бирү рәвешендәге социаль ярдәм чараларын 2023 елның гыйнварыннан гына ала башлавын әйткән. Мөрәҗәгать итүче билгеләп үткәнчә, 2023 елның маеннан бу түләүләр туктатылган, чөнки ул алган пенсия күләме 20 000 сумнан артып киткән (тәгаенләп әйткәндә, 22 766 сум тәшкил иткән). Хәзерге вакытта ул социаль ярдәм чараларыннан мәхрүм ителгән, чөнки пенсиясе күләме  63-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 5 статьясында билгеләнгән күләмнән 2 776 сумга арткан.

Гражданка Н. М. Яценко фикеренчә, күрсәтелгән Законның 5 статьясы, Татарстан Республикасының 100-ТРЗ номерлы Законының 2 статьясы нигезендә, шулай килеп чыга: 2016 елның 1 гыйнварына кадәр социаль ярдәм чараларын алган хезмәт ветераннары, кереме күләменә карамастан, бу хокукны саклап кала. Шул ук вакытта 2016 елның 1 гыйнварына кадәр “Хезмәт ветераны” исеменә лаек булган, әма әлеге социаль ярдәм чараларын алмаган гражданнар әлеге хокуктан мәхрүм ителгән булып чыга.
	Шулай итеп, мөрәҗәгать итүче билгеләп үткәнчә, төбәк закон чыгаручысы социаль ярдәм чараларын алу өчен төп шарт итеп “социаль ярдәм чараларын фактта алу вакытын” билгеләгән. Ләкин, аның фикеренчә,  юридик яктан әһәмиятле шарт булып шул тора: ул инде 1990 елда ук социаль ярдәм чараларын алу хокукына ия булган, әмма аларны үзенә бәйсез сәбәпләр аркасында алмыйча килгән.
	Гражданка Н.М. Яценко раславынча, тормыш тәҗрибәсе шуны күрсәтә:  2016 елның 1 гыйнварына кадәр социаль ярдәм чараларын рәсмиләштергән хезмәт ветераннары, пенсиясе күләменә карамастан (хәтта “зур” пенсия алган очракта да) аларны алуны дәвам итә. Шул ук вакытта ул, 1990 елдан бирле хезмәт ветераны булып торса да, үзенә социаль ярдәм чаралары 2016 елның 1 гыйнварында кадәр бирелмәгәнгә күрә генә бу хокуктан мәхрүм ителгән.
	Мөрәҗәгать итүче шундый нәтиҗәгә килгән: төбәк законнары, хезмәт ветераннарына ташламалар билгеләгәндә, бары тик социаль ярдәм чараларын рәсмиләштерү вакытына гына исәпкә алып, “Хезмәт ветераны” исемен бирү датасына игътибар итмәгән.  Ул шулай ук, әлеге исемне бирү чоры – бу мәсьәләдә бик кирәкле һәм әһәмиятле, нәкъ менә шушы көннән социаль ярдәм чараларын алу хокукы барлыкка килергә тиеш, дигән катгый фикердә тора. 

	Гражданка Н.М.Яценко раславынча, кешеләрне болай аеру гаделсезлеккә, аның хокукларын һәм законлы мәнфәгатьләрен нигезсез кысуга китерә, шулай ук пенсияләре аның пенсиясеннән күп тапкыр артыграк булган һәм озак вакыт дәвамында социаль ярдәм чараларыннан файдаланган башка социаль ярдәм чаралары алучылар белән чагыштырганда кимсетү булып тора.
	Моннан тыш, мөрәҗәгать итүче фикеренчә, хәзерге вакытта 63-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы буенча, социаль ярдәм чараларын мөрәҗәгать итү датасына айлык уртача кереме, индексацияне исәпкә алып, 30 009 сум 15 тиеннән артмаган хезмәт ветераннары алырга мөмкин.
Гражданка Н.М.Яценко, югарыда бәян ителгәннәрдән чыгып, Татарстан Республикасы Конституция советыннан “Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында” 2004 елның 8 декабрендәге 63-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 5 статьясын һәм “Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында” Татарстан Республикасы Законына үзгәрешләр кертү хакында» 2015 елның 5 декабрендәге 100-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 2 статьясын Татарстан Республикасы Конституциясенең 2, 13, 22, 27-31, 54, 58  статьяларына туры килмәвен тануны сорый.

“Татарстан Республикасы Конституция советы турында” Татарстан Республикасы Законының 11 статьясындагы 2 өлеше нигезендә, Конституция советы бәяләмә чыгарганда, карауга чыгарылган норматив-хокукый актның туры мәгънәсен бәяли. Татарстан Республикасы Конституция советы норматив-хокукый актны караганда, шулай ук аңа рәсми аңлатма һәм башка аңлатма белән бирелгән яки аны тормышта куллану тәҗрибәсе биргән мәгънәне бәяли. Конституция Советы бәяләмәне мөрәҗәгатьтә күрсәтелгән предмет буенча гына чыгара, ә норматив-хокукый актны караганда, аның мөрәҗәгатьтә Конституциягә туры килү-килмәве шик астына алынган өлешенә карата гына чыгара. Татарстан Республикасы Конституция советы бәяләмә чыгарганда, мөрәҗәгатьтә бәян ителгән нигезләр һәм дәлилләрне исәпкә алмый.
Шулай итеп, Татарстан Республикасы Конституция советы каравының предметы булып фәкать 2016 елның 1 гыйнварына кадәр күрсәтелгән чараларны алучылар өчен генә, айлык уртача керемнәре күләменә карамастан, хезмәт ветераннарына социаль ярдәм чараларын саклауны күздә тоткан “Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында” 2004 елның 8 декабрендәге 63-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 5 статьясының һәм “Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында” Татарстан Республикасы Законына үзгәрешләр кертү хакында” 2015 елның 5 декабрендәге 100-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 2 статьясының үзара бәйле нигезләмәләре тора.
2. Әлеге бәяләмәдә карала торган Татарстан Республикасының норматив-хокукый актлары хезмәт ветераннарына, Россия Федерациясе Конституциясе (72 статьясының 1 өлешендәге “ж” пункты) нигезендә, Россия Федерациясенең һәм аның субъектларының уртак карамагында булган социаль яклау чараларының бер өлеше булып торучы социаль ярдәм чаралары исемлеген һәм аларны күрсәтү шартларын билгели Россия Федерациясе һәм Россия Федерациясе субъектларының уртак карамагындагы предметлар буенча федераль законнар һәм алар нигезендә Россия Федерациясе субъектларының законнары һәм башка норматив-хокукый актлары чыгарыла. Россия Федерациясе субъектларының законнары һәм башка норматив-хокукый актлары федераль законнарга каршы килә алмый (Россия Федерациясе Конституциясенең 76 статьясының 2 һәм 5 өлешләре)..	
Татарстан Республикасы Конституция суды 2006 елның 6 декабрендәге 22-П номерлы, 2007 елның 22 февралендәге 23-П номерлы, 2009 елның 6 маендагы 34-П номерлы, 2010 елның 25 февралендәге 38-П номерлы, 2010 елның 29 июнендәге 40-П номерлы карарларында шундый нәтиҗәгә килде: республика закон чыгаручылары, гражданнарның аерым категорияләренә, шул исәптән хезмәт ветераннарына социаль ярдәм чараларын хокукый җайга салуны гамәлгә ашырып, Россия Федерациясе Конституциясендә билгеләнгән Россия Федерациясе һәм аның субъектларының вәкаләтләре чикләрен аерудан чыгып, үз карамагындагы Татарстан Республикасы Конституциясенең 54 (2 өлеше) һәм 75 (2 пункты) статьялары нигезендәге вәкаләтләрен  хәл кылган.
Шулай итеп, шул исәптән, хезмәт ветераннарына социаль ярдәм чаралары исемлеген һәм аларны күрсәтү шартларын җайга салучы «Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында» 2004 елның 8 декабрендәге 63-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законын һәм "Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында” Татарстан Республикасы Законына үзгәрешләр кертү хакында " 2015 елның 5 декабрендәге 100-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законын кабул итү  Татарстан Республикасы Дәүләт Советы компетенциясенә керә.
3. Татарстан Республикасы Конституциясенең 13 статья нигезендә, 54 статьясындагы беренче өлеше белән бәйле рәвештә, Татарстан Республикасында, сәясәте кешенең лаеклы тормышын һәм ирекле үсешен тәэмин итүче шартлар тудыруга юнәлдерелгән социаль дәүләт буларак, һәркемгә, яше буенча. авырып китү, инвалидка әйләнү, туендыручысын югалту очрагында, балаларны тәрбияләү өчен һәм закон белән билгеләнгән башка очракларда социаль тәэминат гарантияләнә. Шул ук вакытта Татарстан Республикасы Конституциясенең 54 статьясындагы беренче өлешенең мәгънәсе буенча социаль тәэминат, Татарстан Республикасы Законында каралган очракларда һәм күләмнәрдә, социаль ярдәм чараларын күрсәтүне үз эченә ала.
Карауга чыгарылган законнарга тиешле конституцион-хокукый бәя Россия Федерациясе Конституция Судының хокукый позицияләре ягыннан хезмәт ветераннарына социаль ярдәм чараларын күрсәтү өлкәсендәге мөнәсәбәтләрне җайга салучы федераль законнарның норматив-хокукый актлары белән системалы бәйләнештә бирелергә мөмкин.
3.1. Россия Федерациясендә ветераннарны социаль яклауның хокукый гарантияләре, аларны лаеклы тормыш, актив эшчәнлек белән, җәмгыятьтә ихтирам һәм хөрмәт белән  тәэмин итү шартларын булдыру максатында, “Ветераннар турында” 1995 елның 12 гыйнварындагы 5-ФЗ номерлы Федераль закон нигезендә билгеләнгән.
Әлеге Федераль законның 10, 22 статьялары нигезендә, хезмәт ветераннарына социаль ярдәм чаралары, Россия Федерациясе субъектларының законнары һәм башка норматив-хокукый актлары белән билгеләнеп, Россия Федерациясе субъектларының чыгым йөкләмәләре булып тора.
63-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы кабул ителгән вакытта гамәлдә булган “Россия Федерациясе субъектлары дәүләт хакимиятенең закон чыгару (вәкиллекле) органнарын оештыруның гомуми принциплары турында” 1999 елның 6 октябрендәге 184-ФЗ номерлы Федераль законның 26.3 статьясындагы 2 пунктының 24 пунктчасы (алга таба – 184-ФЗ номерлы Федераль закон) нигезендә, хезмәт ветераннарына социаль ярдәм мәсьәләләрен хәл итү, уртак карамактагы предметлар буенча, әлеге органнар тарафыннан мөстәкыйль рәвештә, Россия Федерациясе субъекты бюджеты акчалары хисабына (федераль бюджеттан субвенцияләрдән тыш), Россия Федерациясе субъекты дәүләт хакимияте органнарының вәкаләтләренә кертелгән.
Шулай итеп, федераль закон нигезләмәләрендә күздә тотылганча, Россия Федерациясе субъектлары, Россия Федерациясе һәм Россия Федерациясе субъектларының уртак карамактагы эшләр буенча социаль яклауны үз эченә алган вәкаләтләре чикләрендә, хезмәт ветераннарына социаль ярдәм чараларын билгеләү өлкәсендә мөнәсәбәтләргә үзләре хокукый яктан җайга салуны билгеләүгә, шул исәптән, Россия Федерациясенең тиешле субъектлары бюджетлары акчалары хисабына, күрсәтелгән категориягә социаль ярдәм чараларын бирү нигезләрен, төрләрен, формаларын, шартларын һәм тәртибен законнар белән билгеләүгә хокуклы.
Татарстан Республикасында халыкның аерым категорияләренә социаль ярдәм чаралары «Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм турында» 2004 елның 8 декабрендәге 63-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы белән билгеләнгән. Әлеге Законның 5 статьясында (1 пункты) “Хезмәт ветераны” исеменә ия булган гражданнарга социаль ярдәм чаралары исемлеге, шулай ук аларны бирү шартлары билгеләнгән. Татарстан Республикасының 63-ТРЗ номерлы Законының 5 статьясының беренче редакциясендә пенсияләре “Иминият пенсияләре турында”, “Россия Федерациясендә хезмәт пенсияләре турында” һәм “Россия Федерациясендә дәүләт пенсиясе тәэмин итүе турында” федераль законнар нигезендә пенсияләре билгеләнгән хезмәт ветераннарына социаль ярдәм чараларының күрсәтелүе күздә тотылган.
Россия Федерациясе Президентының 2012 елның 28 июнендәге Бюджет юлламасынигезләмәләрен тормышка ашыру максатыннан чыгып, Россия Федерациясе Президентының 2012 елның 27 декабрендәге 2553-р номерлы боерыгы белән расланган «Гражданнарга социаль ярдәм» Россия Федерациясе дәүләт программасында билгеләнгәнчә, гражданнарның аерым категорияләренә социаль ярдәм чаралары системасын үстерү, Россия Федерациясе субъектларының хокукларын тагын да киңәйтү нигезендә, дәүләт социаль ярдәменә мохтаҗ гражданнарның категорияләрен билгеләү һәм социаль ярдәм чараларына мохтаҗлык критерийларын билгеләү юлы белән гамәлгә ашырылырга тиеш.
Әлеге федераль норматив нигезләмәләрне үтәү максатында, 2013 елның 21 декабрендәге 371-ФЗ номерлы федераль закон белән 184-ФЗ номерлы Федераль законның 26.3 статьясы 2.1 пункты өстәлгән. Аның нигезендә, Россия Федерациясе субъектының дәүләт хакимияте органнарына гражданнарның аерым категорияләренә социаль ярдәм мәсьәләләрен хәл иткәндә, үз вәкаләтләре чикләрендә, Россия Федерациясе субъектының законнары һәм башка норматив-хокукый актлары белән мохтаҗлык критерийларын билгеләү хокукы бирелгән. Шул ук вакытта гражданнарның аерым категорияләре өчен социаль ярдәм һәм социаль ярдәмнең өстәмә чараларын билгеләү вәкаләтләрен финанслау Россия Федерациясе субъектының бурычы булып тормый, ул мөмкин булган очракта гына гамәлгә ашырыла һәм федераль бюджеттан өстәмә акча бүлеп бирүгә нигез булып тормый (184-ФЗ номерлы Федераль законның 26.3-1 статьясының дүртенче өлеше,).
Федераль закон чыгаручы «Россия Федерациясе субъектларында иҗтимагый хакимиятне оештыруның гомуми принциплары турында» 2021 елның 21 декабрендәге 414-ФЗ номерлы Федераль законда (44 статьясының 1 өлешендәге 49 пунктчасы һәм 8 өлеше, 48 статьясының 4 өлеше).да хезмәт ветераннарын социаль ярдәм чаралары белән тәэмин итү мәсьәләсен хәл кылуга карата шундый ук алымны саклап калган. 
Россия Федерациясе Конституция суды күп тапкырлар билгеләп үткәнчә, федераль закон чыгаручы, гражданнарның теге яки бу категорияләрен социаль яклауга юнәлдерелгән конкрет чараларны һәм Россия Федерациясе субъектларының бу чараларны гамәлгә ашыруда катнашу дәрәҗәсен, формаларын билгеләп, тиешле затларны социаль яклау чаралары белән тәэмин итүнең Россия Федерациясе субъектлары тарафыннан гамәлгә ашырылуын билгеләү генә түгел, ә мондый чаралар белән тәэмин итү буенча чыгым йөкләмәләрен Россия Федерациясе субъектларының чыгым йөкләмәләренә кертүгә дә хокуклы. Россия Федерациясе субъектының закон чыгаручысы исә, социаль яклау өлкәсендә бирелгән вәкаләтләрен гамәлгә ашырып, үзе теләгәнчә эш итү буенча киң мөмкинлекләргә ия, һәм үз акчалары хисабына гражданнарның аерым категорияләренә социаль ярдәм чараларын күрсәтү төрләрен һәм шартларын мөстәкыйль билгеләргә хокуклы. Әмма хокукый яктан тиешле җайга салуны керткәндә һәм үзгәрткәндә, ул дискриминациянең теләсә нинди формаларыннан саклауны гарантияләүче гаделлек һәм тигезлек принципларын үтәргә тиеш. Бу исә, башка нәрсәләрдән тыш, бер үк категориягә караган кешеләрнең хокукларында объектив һәм акылга нигезләнгән аклануга ия булмаган мондый аермаларны тыюны (бер үк төрле яки охшаш хәлләрдә калган кешеләргә карата төрлечә мөгамәләне тыю) аңлата. Гражданнарның аерым категорияләре тарафыннан теге яки бу хокукны гамәлгә ашыру шартларындагы аермалар, һәрхәлдә, һавадан алынган булмаска тиеш, һәм алар нигезле булганда, конституцион әһәмиятле максатларда гына рөхсәт ителә, ә бу максатларга ирешү өчен кулланыла торган хокукый чаралар аларга ярашлы булырга тиеш (Россия Федерациясе Конституциясенең преамбуласы; 19 статьясындагы 1 һәм 2 өлешләре; 55 статьясындагы 3 өлеше) (2022 елның 31 маендагы 22-П номерлы карар).
Татарстан Республикасы закон чыгаручысы, Россия Федерациясе субъектларына хезмәт ветераннарын социаль яклау өлкәсендә бирелгән вәкаләтләрне гамәлгә ашырып, шулай ук адреслылык принцибын исәпкә алып, 100-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы белән “Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында” Татарстан Республикасы Законына пенсияләре “Иминият пенсияләре турында”, “Россия Федерациясендә хезмәт пенсияләре турында” һәм “Россия Федерациясендә дәүләт пенсиясе белән тәэмин итү турында” яки 2018 елның 31 декабренә әлеге федераль законнар нигезендә каралган пенсия билгеләү шартларына туры килеп, уртача айлык кереме 20 000 сумнан артмаган хезмәт ветераннарына социаль ярдәм чараларын күрсәтүне күздә тоткан үзгәрешләрне керткән  (63-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 5 статьясы). 100-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 2 статьясы нигезендә, хезмәт ветераннарына социаль ярдәм күрсәтүнең телгә алып үтелгән яңа шартлары әлеге закон үз көченә кергәнче үзләренә социаль ярдәм чаралары билгеләнгән хезмәт ветераннарына кагылмый.
63-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 5 статьясының, 100-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 2 статьясы белән үзара бәйләнештә, турыдан-туры мәгънәсеннән чыгып, 2016 елның 1 гыйнварына кадәр социаль ярдәм чаралары алган хезмәт ветераннарына,  керемнәренең күләменә карамастан, бу хокук сакланып кала.
Россия Федерациясе Конституция суды 2019 елның 26 сентябрендәге 2238-О номерлы Билгеләмәсендә билгеләп үткәнчә, хезмәт ветераннарына социаль ярдәм күрсәтү чараларын күрсәткәндә, дифференциацияләүнең объектив критерие буларак, айлык уртача керемнең 20 000 сумнан артмавы турындагы закон шарты әлеге категориягә караган гражданнарның конституцион хокукларын кысуга юнәлдерелгән хокукый җайга салу буларак карала алмый.
Татарстан Республикасы закон чыгаручысы, хезмәт ветераннарына социаль ярдәм чараларын бирүне хокукый җайга салуны үзгәртеп, Татарстан Республикасы бюджетының чынбарлыктагы мөмкинлекләреннән чыгып, шулай ук социаль ярдәмнең адреслылыгын арттыру максатында, гражданнарга социаль ярдәм өлкәсендә федераль закон нигезләмәләренә таянып эш иткән, шуның белән 100-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы законы үз көченә кергәнче әлеге чараларны алган хезмәт ветераннарына социаль ярдәм чараларын саклап калган. Шул ук вакытта бу закон белән 2016 елның 1 гыйнварыннан социаль ярдәмнең тиешле чараларын алучылар даирәсе аныкланган. Аерым алганда, мондыйларга пенсияләре “Иминият пенсияләре турында”, “Россия Федерациясендә хезмәт пенсияләре турында”, “Россия Федерациясендә дәүләт пенсиясе белән тәэмин итү турында” федераль законнар нигезендә билгеләнгән яки 2018 елның 31 декабренә әлеге федераль законнарда каралган пенсия билгеләү шартларына туры килеп, айлык уртача керемнәре 20 000 сумнан артмаган хезмәт ветераннары кертелгән.
Мондый хокукый җайга салу республика закон чыгаручысы тарафыннан хезмәт ветераннарын социаль яклау системасын реформалаштыру кысаcында башкарылды һәм, беренчедән, хезмәт ветераннарын социаль ярдәм чаралары белән тәэмин итү буенча дәүләтнең үз өстенә алган йөкләмәләрен үтәүгә, икенчедән, гражданнарга социаль ярдәм күрсәтүнең адреслылыгын көчәйтүгә һәм, гражданнарның мохтаҗлык критерийләре нигезендә, Татарстан Республикасы бюджетыннан мондый ярдәм күрсәтүнең максималь дәрәҗәдәге социаль нәтиҗәсенә ирешүгә юнәлдерелгән.

Карауга чыгарылган нормаларның эчтәлеге 2016 елның 1 гыйнварына кадәр әлеге чараларны алучы хезмәт ветераннарына социаль ярдәм күрсәтүнең элеккеге шартларын саклап калуга юнәлдерелгән. Бу үзе үк дәүләтнең социаль сәясәтенең конституцион әһәмиятле максатларына туры килә – ә аның өчен гражданнарның аерым категорияләренә социаль ярдәмнең өстәмә чараларын бирү социаль яклау өлкәсендә иң мөһим бурычларның берсе булып тора (Россия Федерациясе Конституциясенең преамбуласы һәм 7 статьясы) – шулай ук Россия Федерациясе Конституциясеннән килеп чыккан гаделлек һәм гражданнарның законга, дәүләт гамәлләренә ышанычын саклау принципларына туры килә.
Россия Федерациясе Конституция суды үз карарларында күп тапкырлар Россия Федерациясе субъекты закон чыгаручысының гражданнарга социаль ярдәм чараларын бирүнең элек билгеләнгән кагыйдәләрен үзгәртүе гражданнарның законга һәм дәүләтнең хокукый билгеләнешне күздә тоткан гамәлләренә ышанычын саклау принцибы үтәлсен өчен гамәлгә ашырылырга тиешлегенә, хокукый җайга салуның акылга нигезләнгән тотрыклылыгын саклауны, гамәлдәге нормалар системасына һавадан алынган үзгәрешләр кертүгә юл куелмаячагына һәм закон чыгару сәясәтенең, шул исәптән социаль өлкәдә, бертөрлелегенә, хокукый мөнәсәбәтләрдә катнашучыларның үз-үзләрен тотышы нәтиҗәләрен алдан ук аңлап-белеп тора алсыннар өчен, үзләренең рәсми танылган статусының, хокукларының үзгәртелмәвенә, аларны дәүләтнең тиешенчә яклавына, ягъни гамәлдәге законнар нигезендә үзләренә бирелгән хокукларының хакимият тарафыннан хөрмәт ителәчәгенә һәм гамәлгә ашырылачагына ышана алырлык дәрәҗәдә гамәлгә ашырылырга тиешлеген күрсәтте  (2001 елның 24 маендагы 8-П номерлы https://login.consultant.ru/link/?req=doc&base=LAW&n=31809 8-П, 2002 елның 19 июнендәге 11-П номерлы, 2004 елның 23 апрелендәге  9-П номерлы, 2022 елның 31 маендагы  22-П номерлы каралар һ. б.; 2003 елның 4 декабрендәге  415-О номерлы, 2005 елның 15 февралендәге № 17-О номерлы, 2005 елның 1 декабрендәге 521-О номерлы билгеләмәләр һ.б.). 

Карауга чыгарылган Татарстан Республикасы законнарының нигезләмәләрендә билгеләнгән хокукый җайга салу хезмәт ветераннарына социаль ярдәм чаралары исемлеген һәм аларны бирү шартларын күздә тота, һәм ул үзеннән-үзе гражданнарның конституцион хокукларын чикләү һәм тигезлекнең конституцион принцибыннан килеп чыгучы таләпләрне бозу буларак бәяләнә алмый, чөнки ул Татарстан Республикасы закон чыгаручысының Россия Федерациясе субъектының дәүләт хакимияте Законнар чыгару (вәкиллекле) органына бирелгән, үзенең хокукый хәленә, шул исәптән федераль нормалар нигезендә билгеләнгән хокукый хәленә  туры килүче статусы компетенциясе чикләрендә өстенлекле вәкаләтләрен тормышка ашыруның конституцион-хокукый механизмына ярашлы конституцион легаль дискрециясе булып тора. 
Социаль ярдәм чараларын күрсәтүне дәүләт социаль сәясәтенең төп юнәлешләренең берсе итеп тану сәбәпле, дәүләт хакимияте эшчәнлеге, шул исәптән аның закон чыгару функциясе, әлеге сәясәтнең Конституциядә билгеләнгән өстенлекле булып торучы максатлары нигезендә тормышка ашырыла, өстенлекле максат исә республика закон чыгаручысына, Татарстан Республикасы Конституциясе нигезләмәләреннән килеп чыгучы хосусый-җәмәгать мәнфәгатьләренең конституцион-хокукый балансын – үз сәясәтен гражданнарның социаль гаделлеге һәм юридик тигезлеге конституцион принципларында гамәлгә ашыручы, кеше һәм гражданның югары кыйммәт булган хокукларын һәм ирекләрен хөрмәт итүче һәм яклаучы Татарстан Республикасы дәүләтчелегенең хокукый табигатенә туры килгән хокукый балансын үтәү уталәпләренә таянып, әлеге максатларга ярашлы хокукый җайга салуны билгеләү һәм аны гуманистик модернизация юнәлеше буенча үстерүне һәм камилләштерүне гамәлгә ашыру бурычы куя. 
Татарстан Республикасы Конституция советы,  югарыда бәян ителгәннәрдән чыгып, шундый нәтиҗәгә килде: “Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында” 2004 елның 8 декабрендәге 63-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 5 статьясындагы һәм 2016 елның 1 гыйнварына кадәр социаль ярдәм чараларын алып килгән хезмәт ветераннары өчен генә үзләренең айлык уртача кеременә бәйсез рәвештә социаль ярдәм чараларын саклап калуны күздә тоткан “Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында” Татарстан Республикасы Законына үзгәрешләр кертү хакында” 2015 елның 5 декабрендәге 100-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 2 статьясының үзара бәйле нигезләмәләре белән билгеләнгән хокукый җайга салу Татарстан Республикасы Дәүләт Советы тарафыннан, социаль-икътисадый үсешнең әлеге этабында республиканың финанс мөмкинлекләреннән һәм башка мөмкинлекләреннән чыгып, гражданнарның билгеле бер категорияләрен социаль яклау гарантияләрен тормышка ашыру ягыннан дәүләтнең конституцион бурычларын тәэмин итү зарурилыгы белән билгеләнгән дискрецион вәкаләтләре чикләрендә кабул ителгән, һәм ул гражданнарның конституцион хокукларын, шул исәптән мөрәҗәгать итүченең конституцион хокукларын  бозу буларак карала алмый, димәк,  Татарстан Республикасы Конституциясенә туры килә.
Мөрәҗәгать итүченең 100-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы үз көченә кергәнче хезмәт ветераны буларак социаль ярдәм чараларын алу хокукыннан файдаланмавының сәбәпләрен билгеләү исә факттагы хәлләрне тикшерү һәм өйрәнүгә бәйле, ә бу «Татарстан Республикасы Конституция советы турында» Татарстан Республикасы Законы буенча  Татарстан Республикасы Конституция советы вәкаләтләренә керми. Шул ук вакытта шунысын да билгеләп үтәргә кирәк: “Хезмәт ветераны” исемен бирү процедурасы да, социаль ярдәм чараларын бирү тәртибе дә  гариза тапшыруны күздә тота.
3.2. Мөрәҗәгать итүче мөрәҗәгатенең хезмәт ветеранының уртача айлык кереме күләмен билгеләү өлешенә килгәндә, индексацияне исәпкә алып, аның социаль ярдәм чараларын алу хокукына ия булу-булмавы мөһим. Татарстан Республикасы Конституция советы шуңа игътибарын юнәлтә: Татарстан Республикасы законында, индексацияне исәпкә алып, уртача айлык керем күләмен исәпләү механизмын билгеләү карауга чыгарылган гражданнар категориясе буенча социаль ярдәм чараларын алучылар даирәсен киңәйтәчәк һәм Татарстан Республикасы бюджетыннан өстәмә чыгымнарга китерәчәк.
Чынлыкта гражданка Н.М. Яценко хезмәт ветераннарына социаль ярдәм чараларын күрсәтү шартларына үзгәрешләр кертү турында мәсьәләне күтәргән.  Ә бу закон чыгаручы компетенциясенә керә. Ул, Россия Федерациясе Конституция суды карарларында күп тапкырлар билгеләп үтелгәнчә, дәүләтнең үсешенең билгеле бер этабында финанс-икътисади мөмкинлекләрне исәпкә алып һәм шул ук вакытта гаделлекнең, тигезлекнең, шулай ук  гражданнарның хокукларының тотрыклылыгының һәм гарантияләнүеенең конституцион принципларын үтәп, әлеге өлкәдә үзе билгеләгән җайга салуны үзгәртүгә хокуклы (2015 елның 22 декабрендәге 2999-О номерлы билгеләмә).
Шулай итеп, карауга чыгарылган закон нормаларын Татарстан Республикасы Конституциясенә туры килә дип тану Татарстан Республикасы Дәүләт Советына, үзенең дискрецион вәкаләтләрен гамәлгә ашыру кысасында, гражданнарның социаль ярдәм чараларына, шул исәптән мөрәҗәгать итүченең мөрәҗәгатендә күтәрелгән айлык уртача керем    күләмен – хезмәт  ветераннарына социаль ярдәм күрсәтү шуңа бәйле –индексацияләү турында мәсьәлә буенча конституцион хокукын гамәлгә ашыруны тәэмин итүне хокукый җайга салуны камилләштерү мөмкинлеген карарга комачауламый.
Татарстан Республикасы Конституция советы, Татарстан Республикасы Конституция советы турында» Татарстан Республикасы Законының 5 статьясындагы 2 өлеше, 11 статьясы, Татарстан Республикасы Конституция Советы Регламентының 32-35 статьялары нигезендә, 

БӘЯЛӘМӘ  ЧЫГАРДЫ:

1. «Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында» 2004 елның 8 декабрендәге 63-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 5 статьясындагы һәм 2016 елның 1 гыйнварына кадәр социаль ярдәм чараларын алып килгән хезмәт ветераннары өчен генә үзләренең айлык уртача кеременә бәйсез рәвештә социаль ярдәм чараларын саклап калуны күздә тоткан «Татарстан Республикасында халыкка адреслы социаль ярдәм күрсәтү турында «Татарстан Республикасы Законына үзгәрешләр кертү хакында» 2015 елның 5 декабрендәге 100-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 2 статьясының үзара бәйле нигезләмәләрне Татарстан Республикасы Конституциясенә туры килә дип танырга,  чөнки алар Татарстан Республикасы Дәүләт Советы тарафыннан, социаль-икътисадый үсешнең әлеге этабында республиканың финанс мөмкинлекләреннән һәм башка мөмкинлекләреннән чыгып, гражданнарның билгеле бер категорияләрен социаль яклау гарантияләрен тормышка ашыру ягыннан дәүләтнең конституцион бурычларын тәэмин итү зарурилыгы белән билгеләнгән дискрецион вәкаләтләре чикләрендә кабул ителгән.
2. Әлеге бәяләмәне “Ватаным Татарстан” һәм “Республика Татарстан” газеталарында, “Татарстан Республикасының рәсми хокукый мәгълүмат порталында” (PRAVO.TATARSTAN.RU) бастырып чыгарырга, шулай ук Татарстан Республикасы Конституция советының “Интернет” мәгълүмат- телекоммуникация челтәрендәге рәсми сайтына урнаштырырга.

Татарстан Республикасы 
Конституция советы Рәисе                               И.И. Гыйләҗев

Татарстан Республикасы                                   Р.Ф.Гафаров
Конституция советы әгъзалары                        Э.М. Мостафина