«Әнисе көткән соңгы көз»

Авылга көз иртә килде. Иртән тәрәзәләргә чык төште, бакчадагы соңгы алмалар җиргә коелды. Кечкенә генә өйнең тәрәзәсендә исә һәр кич ут кабына иде. Бу өйдә сиксән яшьлек Мәдинә әби яши.

Күршеләре аны яхшы белә. Иртән чишмәгә баруын да, капка төбендәге эскәмиядә озаклап утыруын да, һәр кич тәрәзәгә карап телефон көтүен дә.

— Улың шалтыраттымы, Мәдинә апа? — дип сорыйлар аннан.

— Бүген дә эшедер, балам. Вакыт таба алмады, — дип елмая әби.

Аның бердәнбер улы Рөстәм шәһәрдә яши. Зур йортта, яхшы эштә, үз гаиләсе белән. Әнисе янына кайтырга ел саен диярлек вәгъдә бирә, ләкин тормыш мәшәкатьләре гел комачаулый.

«Ялларда кайтырмын, әни».

«Бу атнада булмый, киләсе атнада, яме?»

«Әни, хәзер җыелышта. Соңрак шалтыратырмын».

Мәдинә әби һәр сүзгә ышана. Чөнки әни кеше өчен улының вәгъдәсе — әле дә өмет бар дигән сүз.

Ул улына үпкәләми. Киресенчә, күршеләренә Рөстәмнең уңышлары турында сөйли. Аның балачагын искә ала. Кечкенә чакта улының авырганда төннәр буе йокламыйча чыкканын, мәктәпкә беренче тапкыр барганда кулыннан тотып озатып калганын сөйли.

— Бик тырыш бала булды минем Рөстәм. Кеше булсын дип үстердем, — ди ул.

Кайчак кына, сүз арасында, тавышы әкренәя:

— Тик кеше булгач, әнисен онытмаса гына инде...

Бу көздә Мәдинә әби ешрак йөткерә башлады. Табиб шәһәргә барып тикшеренергә кушты. Күршесе Гөлҗиһан аны район үзәгенә алып барырга тәкъдим итте, ләкин әби баш тартты.

— Рөстәм кайтырга тиеш бит. Кайтса, бергә барырбыз. Аны күптән күргәнем юк.

Ул улына шалтыратты. Телефон озак гудок бирде. Ниһаять, Рөстәм җавап бирде.

— Әни, мин хәзер бик мәшгуль. Нәрсә булды?

— Юк, улым, бернәрсә дә булмады. Тавышыңны гына ишетәсем килгән иде.

— Әни, соңрак сөйләшербез, яме?

Мәдинә әби телефонны куйды. Өйдә тынлык урнашты. Мич өстендәге сәгать кенә вакытның узуын белдереп шакылдады.

Икенче көнне ул улына кабат шалтыратмады.

Аның урынына иске сандыкны ачты. Анда Рөстәмнең балалар бакчасыннан бирле сакланган рәсемнәре, мәктәптә алган грамоталары, беренче хезмәт хакына әнисенә бүләк иткән яулыгы ята иде. Сандык төбендә кечкенә генә зәңгәр конверт та бар.

Мәдинә әби аны кулына алды, озак карап торды да кире урынына куйды.

— Вакыты җиткәч укыр, — дип пышылдады ул.

Шул көннән соң ул һәр кич өстәлгә ике чынаяк куя башлады. Берсенә үзе өчен чәй ясый, икенчесен улына калдыра иде. Чәй суына, өй эче караңгылана, ә Рөстәм һаман кайтмый.

Бер көнне Гөлҗиһан күршесе капкадан кергәндә Мәдинә әбине идәндә утырган килеш тапты. Ашыгыч ярдәм чакырдылар. Табиблар аны хастаханәгә алып китте.

Рөстәмгә хәбәрне кич белән җиткерделәр.

— Әниегезнең хәле авыр. Мөмкин булса, тизрәк кайтыгыз.

Ул эшеннән рөхсәт сорады, билет алды. Машинага утырганда хатыны:

— Әниеңә нәрсә алып кайтыйм? — дип сорады.

Рөстәм җавап бирмәде. Нәрсә кирәклеген дә белми иде. Әнисенең нәрсә яратканын соңгы тапкыр кайчан сораганын хәтерләмәде.

Авылга төн уртасында кайтып җитте. Әнисенең өендә ут янмый иде. Өстәлдә ике чынаяк, тәрәзә төбендә кипкән гөл, ә урындыкта пөхтә итеп бөкләнгән иске шәл ята.

Гөлҗиһан апа аны каршы алды.

— Әниеңне хастаханәгә алып киттеләр. Киткәнче сиңа бер әйбер әзерләп калдырды, — диде ул.

Рөстәм өстәлдәге зәңгәр конвертны күрде.

Конверт тышына әнисенең калтыранган кулы белән бер генә җөмлә язылган иде: «Улым, моны үзең генә калганда укы».

Ул конвертны ачты. Эчендә берничә бит кәгазь һәм кечкенә генә фотография бар иде. Фотографиядә Рөстәм биш-алты яшьлек малай, әнисе аны кочаклаган. Икесенең дә йөзендә бәхет.

Беренче биттә болай дип язылган иде:

«Улым, син бу хатны укыганда, минем янда булырсыңмы, белмим. Мин синнән байлык та, бүләк тә көтмәдем. Кайчак ишек шакыган тавышка йөгереп барып ачам. Күрше керсә дә, башта син дип уйлыйм.

Син кечкенә чакта, төнлә курыксаң, мине чакыра идең. Мин һәрвакыт янына килә идем. Хәзер мин курыкканда, сине чакырырга кыймыйм. Эшең күптер, тормышың мәшәкатьледер дип уйлыйм.

Минем бер генә үтенечем бар, улым...»

Рөстәм хатны укудан туктады. Куллары калтырый башлады. Ул икенче битне әйләндерде.

Ә анда әнисе язган сүзләр аның бөтен гомерен икегә бүлде.

Иртәгәсен ул хастаханәгә иртәнге беренче сәгатьтә үк килеп җитте. Әнисенең ятак янына утырды, аның кипкән кулын учына алды.

— Әни, мин кайттым. Гафу ит мине, әни...

Мәдинә әби күзләрен ачты. Улының йөзенә озак карап торды. Аннары бик әкрен генә елмайды.

— Кайттыңмы, улым? Алайса, әйдә... чәй эчәрбез.

Рөстәм башын әнисенең кулларына куйды. Ул елый иде. Әнисе исә аның чәчләреннән сыйпады — элеккечә, бала чагындагы кебек.

Шул көнне алар озак сөйләштеләр. Рөстәм балачагын искә алды, әнисеннән гафу үтенде, аңа яңадан еш кайтырга вәгъдә бирде.

Мәдинә әби берни дә сорамады. Аңа улының янәшәдә утыруы җитә иде.

Берничә көннән соң ул өенә кайтты. Көзге яңгырлар дәвам итте, ә кичләрен тәрәзәдә кабат ут яна башлады. Ләкин бу юлы өстәлдә ике чынаяк кына түгел, улы алып кайткан яңа чәйнек тә тора иде.

Рөстәм шәһәргә кире киткәндә әнисенең кулын озак җибәрмәде.

— Тиздән тагын кайтам, әни.

Мәдинә әби елмайды.

— Беләм, улым. Мин көтәрмен.

Һәм бу юлы Рөстәм вәгъдәсен үтәргә тырышты. Чөнки ул ниһаять аңлады: әниләребез бездән зур бүләкләр көтми. Аларга кайчак бер шалтырату, бер сәгать вакыт, ишектән кергәндә әйтелгән гади генә «Әни, мин кайттым» дигән сүз җитә.

Ә зәңгәр конверттагы хатның соңгы юллары Рөстәмнең күңелендә гомерлеккә калды:

«Улым, мин сине беркайчан да гаепләмәдем. Мин бары тик синең тавышыңны ишетәсе килә иде. Әниеңнең ишеге ачык чакта ешрак кайт. Бер көнне ишекне ачарга кеше булмаска мөмкин...»

БЕЗНЕҢ МАКС КАНАЛЫНА ЯЗЫЛЫГЫЗ!