Психолог: «Бәхетле тормышны билгеле бер авырлыкка җиткәнче дип кичектерү дөрес түгел»

Бу хакта психолог, гештальт-терапевт, психология магистранты Эльза Сәлимгәрәева белән сөйләштек.

– Ни өчен кеше, бер яктан, ябыгырга тели, икенче яктан, үзе дә аңламыйча, үзгәрешләргә каршы тора?

– Кеше бер үк вакытта үзгәрешләр теләргә дә, аларны кабул итүдә кыенлыклар кичерергә дә мөмкин. Психологиядә моны амбивалентлык дип атыйлар: төрле ихтыяҗлар бер-берсенә каршы килә. Мәсәлән, кеше сәламәтлеген яхшыртырга тели, әмма ризык аның өчен тынычлану, ләззәт алу яки авыр көннән соң үз-үзен юату чарасы булып тора. Бу очракта туклану гадәтләрен үзгәртү күнегелгән ярдәм чыганагын югалту кебек кабул ителергә мөмкин.

Мондый гадәтләр еш кына автомат рәвештә барлыкка килә. Кеше борчылудан соң суыткыч янына баруын сизми дә калырга мөмкин. Әмма артык авырлык кына эчке каршылык барлыгын аңлатмый. Һәр очракта кешенең тәҗрибәсен, ризыкның аның тормышында нинди урын алып торуын һәм үзгәрешләргә нәрсә комачаулавын аңлау мөһим.

– Ни өчен кайбер кешеләр еллар буе диеталар тота, ябыга, әмма соңыннан яңадан авырлык җыя? Бу ихтыяр көче җитмәүгә бәйлеме?

– Авырлыкның кире кайтуын ихтыяр көче җитмәү белән генә аңлату дөрес түгел. Ябыкканнан соң организмда ачлык хисе көчәергә, энергиягә ихтыяҗ кимергә мөмкин. Психологик факторлар да мөһим. Кайберәүләр диетаны вакытлы сынау итеп кабул итә. «Хәзер түзәм дә, аннары элеккечә яшәрмен», – дип уйлый. Әмма көндәлек гадәтләр үзгәрмәсә, ирешелгән нәтиҗәне саклау кыен.

Үзеңне гаепләү урынына «Нинди гадәтләр миңа озак вакыт дәвамында ярдәм итәчәк?» дигән сорау бирү файдалырак. Даими туклану, эмоциональ кыенлыклар белән эшләү, якыннарның ярдәме һәм кирәк булганда медицина белгечләренә мөрәҗәгать итү мөһим. Ихтыяр көче генә бөтен проблеманы хәл итми.

– Кеше ризык аша үзенә җитмәгән мәхәббәтне, игътибарны яки куркынычсызлык хисен тулыландырырга тырыша, диләр, бу дөресме? Үзеңнең ачлыктан түгел, ә күңелдәге бушлыкны тутыру өчен ашавыңны ничек аңларга?

– Әйе, кеше ялгызлык, борчылу яки ярдәм җитмәү хисе кичергәндә ризыкка үрелергә мөмкин. Ашаганда ул ләззәт ала, игътибарын күңелсез уйлардан читкә юнәлтә яки тынычлана. Шуңа күрә ризык кайчак эмоциональ халәтне көйләү чарасына әверелә.

Үзеңне аңлау өчен, ашау теләге кайчан һәм нинди шартларда барлыкка килүен күзәтергә кирәк. Соңгы тапкыр кайчан ашадым? Хәзер нәрсә хис итәм? Миңа чыннан да ризык кирәкме, әллә ял, тынычлык, аралашу яки ярдәм җитмиме?

Шул ук вакытта физик ачлык белән эмоциональ ихтыяҗ бергә дә булырга мөмкин.

Борчылган кешенең ашыйсы килүе – табигый хәл. Иң мөһиме – үз ихтыяҗларыңны танырга өйрәнү.

– Ни өчен кайбер кешеләр ябыкканчы үзләренә тулы тормыш белән яшәргә рөхсәт итми? «Ябыккач кына бәхетле булачакмын» дигән фикер артында нәрсә ята?

– Мондый фикернең нигезендә үз-үзеңне бәяләүнең тышкы кыяфәткә бәйле булуы ятарга мөмкин. Ул авырлыгы аркасында мыскыллауга яки кире кагуга дучар булган икән, тәнкыйтьтән куркуы аңлашыла да. Ябыгу кәефкә уңай йогынты ясарга мөмкин, ләкин ул ялгызлык, оялу яки мөнәсәбәтләрдән курку кебек хисләрне автомат рәвештә юкка чыгармый.

Шуңа күрә сәламәтлек турында кайгыртуны тормыштан читләшү белән бәйләргә ярамый. Үзеңә матур киенергә, фотога төшәргә, аралашырга һәм шатлык китергән эшләр белән шөгыльләнергә хәзер үк рөхсәт итәргә кирәк.

Бәхетле тормышны билгеле бер авырлыкка җиткәнче дип кичектерү дөрес түгел.

– Гаеп хисе кичермичә, тәнеңне җәзаламыйча үзеңне кайгыртырга ничек өйрәнергә?

– Үзгәрешләрне акрынлап башларга кирәк: даими туклану, хисләреңне тану, кирәк чакта ярдәм сорау, үзеңә туры килгән физик активлыкны сайлау, мөһим шөгыльләргә вакыт табу. Үз-үзеңне тәнкыйтьләү, башкалар бәясеннән курку һәм стресс вакытында формалашкан гадәтләр белән дә эшләргә мөмкин. Ашауны контрольдә тотуны югалту очраклары кабатланса, белгечкә мөрәҗәгать итәргә була. Психологик ярдәм медицина ярдәме белән бергә алып барылырга мөмкин.

Иң мөһиме: үз тәнеңне кайгырта башлау өчен аны тулысынча яратырга өйрәнү мәҗбүри түгел. Ихтирамлы мөнәсәбәттән башларга була. Тәнгә үзеңә туры килгән ризык, ял һәм хәрәкәт кирәк. Үзгәрешләргә үзеңне җәберләү аша түгел, ә үзеңә ярдәм итү аша да ирешергә мөмкин.

БЕЗНЕҢ МАКС КАНАЛЫНА ЯЗЫЛЫГЫЗ!