Бүген Хөкүмәт Йортында узган киңәшмәдә Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары – Татарстан Республикасы авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры Марат Җәббаров Татарстанда көзге кыр эшләренең барышы һәм атлар үстерүнең төбәк проекты турында сөйләде. Киңәшмәне Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнеханов үткәрде. Анда Татарстан Премьер-министры Алексей Песошин, Татарстан Дәүләт Советы Рәисе Фәрид Габделганиев катнашты.
Узган ике атнадагы җылы, коры көннәр кыр эшләренең темпларын сизелерлек арттырырга мөмкинлек бирде. Бөртекле культураларны суктыру төгәлләнгән. Бөртекле һәм техник культураларның гомуми мәйданыннан бүгенгә 1 млн 550 мең га җыелган, бу барлык мәйданның 78%ын тәшкил итә. 450 мең га җир эшкәртәсе бар, шул исәптән 260 мең га көнбагыш, 100 мең га кукуруз һәм 38 мең га соя. Маржиналь культуралар исәбенә Нурлат районында 28 мең гектарга якын һәм Яңа Чишмә, Буа һәм Аксубай районнарында 18 мең гектардан артык мәйданда бар.
Быел бөртеккә 64 мең га кукуруз чәчелгән, бу узган ел белән чагыштырганда 20 мең гектарга күбрәк. Сату бәясе тоннасына 14 мең сумнан артып китсә, узган ел рентабельлек 20% тәшкил итә. Кукуруз - терлекчелектә тукландыруның стратегик яктан мөһим компоненты. Аның бөртеклеләр белән чагыштырганда өстенлекләре - энергия, крахмал, май кислоталары һәм терлекләр аны бик яхшы ашый. Хуҗалыклар һәм шәхси ярдәмче хуҗалыклар өчен мондый ашлыкка ихтыяҗ якынча 500 мең тонна, 280 мең тонна җитештерелгән. Республика хуҗалыклары һәр җирдә ашлык кукурузын суктыруга керешәләр.
Республикада дымлы вакланган кукуруз бөртеге салу технологиясен актив куллана башлыйлар. Әлеге технологияне август аенда Актаныш районында узган киңәшмәдә җентекләп тәкъдир иттеләр. Аның кайбер өстенлекләре бар - ашлыкны тулысынча киптермиләр, урып-җыю 10-15 көнгә иртәрәк башлана, дымлылык 30-40% булганда, азыкны үзләштерү терлек ашказанына җәрәхәт ацидозы куркынычы булмаса, 100%ка җитә, ә терлек азыгы берәмлегенең үзкыйммәте 18%ка кадәр кими.
25 мең гектарга якын шикәр чөгендере чыгарылган, 1 млн 340 мең тонна татлы тамыр чыгарылган, уртача уңдырышлылык – 540 ц/га. Заводларда 444 мең тонна чөгендер эшкәртелгән, 57 мең тонна шикәр әзерләнгән, шикәр чыгышы - 13%.
Җылы һава торышы һәм туфракның дымлы булуы чәчүнең беренче срокларында уҗым культураларының үсүенә ярдәм итте. Бөртекле уҗым культураларының иртә чәчүлекләрендә актив ел һәм уҗым чебеннәренең йомырка салуы күзәтелә, аларның личинкалары үзәк башакны юк итәргә сәләтле, монда инсектицид эшкәртүләр үткәрелә.
Соң чәчүлекләрдә кышка чыдамлыкны арттыру өчен микроэлементлар кулланырга киңәш ителә. Бүгенгә эшкәртүләр 185 мең га мәйданда башкарылган.
Республика Рәисе кушуы буенча 2027 елдан 2031 елга кадәр 5 елга атлар асрауны арттыру буенча төбәк проекты эшләнгән. Программаның рәсми старты 2027 елга планлаштырылган, әмма быел ук башланган.
Проектның төп максатлары Татарстан Рәисе юлламасында билгеләнде: атлар санын 1,5 тапкырга арттыру, нәсел базасын ныгыту, шулай ук балалар һәм яшүсмерләрдә тармак белән кызыксыну уяту, яшь белгечләрне җәлеп итү һәм атлар асрау традицияләрен саклап калу.
Бүгенге көндә барлык категория хуҗалыкларда атлар саны 31 мең 800 баш тәшкил итә, шул исәптән авыл хуҗалыгы берәмлекләрендә - 18 мең 600 баш, шәхси ярдәмче хуҗалыкларда - 13 мең баштан артык. Продуктив һәм спорт атлары үрчетү белән республиканың 86 хуҗалыгында шөгыльләнәләр. Иң күп терлекләр Саба, Балтач һәм Буа районнарында тупланган. Республикада 8 нәсел хуҗалыгы, шул исәптән 7 нәсел репродукторы һәм 1 нәсел заводы бар. Барлыгы 1350 баш нәселле ат исәпләнә, шул исәптән 640 баш ат.
Нәсел хуҗалыклары совет һәм рус авыр йөк аты, орлов, америка, француз һәм рус чаптары, саф канлы инглиз, гарәп һәм татар токымлы атлар үрчетү белән шөгыльләнәләр. Республиканың нәсел хуҗалыклары, нәселле терлекләр белән тәэмин итеп, атчылыкны үстерүгә ярдәм итәргә сәләтле.
5 ел эчендә һәр районда атлар санын 1000 башка һәм аннан да күбрәккә арттыру бурычы куелды. Моның өчен хәзердән үк атчылыкны үстерергә, инфраструктура булдырырга һәм терлекләр сатып алырга әзер булган хуҗалыкларны һәм эшкуарларны билгеләргә кирәк.
Атчылыкны үстерү проектын гамәлгә ашыру кысаларында республикадан читтә товарлыклы ана баш санын сатып алуга, атлар санын арттыруга, проект-смета документациясенә, абзарлар төзүгә һәм капиталь ремонтлауга һ. б. субсидияләүнең төрле юнәлешләре каралган. Атларның татар токымын үстерүгә аерым игътибар бирелә.
Бүгенге көндә аларны 1120 баш терлек тоткан 10 хуҗалык үрчетә. Иң күп баш саны Лениногорск районының «Нәбиуллин» КФХында, «Гыйниятуллин ис. Теләче муниципаль районының» нәсел репродукторында һәм Әлки муниципаль районының «Бакиров» крестьян-фермер хуҗалыгында, алар бу токымның оригинаторлары булып торалар.
Татар токымлы атларның токым сыйфатын тагын да яхшырту татар токымлы атларны башка токымлы айгырлар белән катнаштыру юлы белән планлаштырыла. Бу ике типны булдыру максаты белән эшләнә: ит һәм кымыз җитештерү өчен продуктив, ат спорты чаралары һәм татар милли уеннары өчен.
Баш санын арттыру һәм продуктив юнәлешне үстерү тиешле эшкәртү базасын таләп итә. Бүген республикада ат ите эшкәртү белән 6 авыл хуҗалыгы кулланучылар кооперативы шөгыльләнә. Аларның еллык эшкәртү күләме 330 тоннадан артып китә.
Кадрлар потенциалын ныгыту максатларында профессор-мөгаллимнәр составы, магистрантлар, шулай ук югары һәм урта һөнәри белемле студентлар өчен стажировкалар оештыру һәм квалификация күтәрү планлаштырыла. Чаралар Татарстанның югары һәм урта махсус уку йортларында узачак.
БЕЗНЕҢ МАКС КАНАЛЫНА ЯЗЫЛЫГЫЗ!
Фикер өстәү
Фикерегез