Әни куллары

Бу шәһәрне киләчәк шәһәре дип атыйлар иде. Монда барысы да бер тапкыр куллану өчен эшләнгән: савыт-саба, кием-салым, хәтта өйләр дә. Иртә белән яңа тәлинкәдән ашап, кичкә аны чүпкә ыргыталар. Бер көн кигән күлмәк иртәгә иске дип санала. Өйләрне дә ай саен алыштыралар – иске диварлар күңелгә ятмый башлый, диләр.

Һәм кешеләр дә... бер тапкыр кулланулы булып китте. Танышу – бер очрашуга. Дуслык – бер кичкә. Мәхәббәт – бер атнага. Хәтта туганнар да елга бер генә шалтырата, анысы да «гадәт буенча». Беркем дә озакка калмый, беркем дә тирәнгә керми, беркем дә икенче кешенең күңеленә кагылмый, чөнки кагылу дигәнең инде эз калдыру, ә бу шәһәрдә эз калдырудан куркалар иде.

Шушы шәһәрнең бер читендә, иске бакча эчендә генә бер карт яши иде. Аны тирә-якта сәер бәндәгә саныйлар, чөнки ул бер үк өйдә инде ярты гасырдан артык гомер кичерә, бер үк иске өстәл янында ашый, бер үк пыяла кружкадан чәй эчә иде. Әлеге кружка инде күпме тапкыр юылган, читләре уңган, тота торган җирләре шомарып беткән, ләкин карт аны кулыннан төшерми, һәр иртә шуннан чәй эчә, һәр кич шуңа карап уйга кала иде.

Беркөнне аның янына яшь кенә бер егет килде. Яңа заман кешесе – җиңел уйлы, тиз хәрәкәтле, өстән-өстән фикер йөртүче. Өйгә керүгә иске кружкага төбәлде:
– Бабай, син нишләп гел шушыннан эчәсең? Карале, кырые уңган, тоткасы сыдырылып беткән, төсе дә тонык. Хәзер бит теләсә нинди матур, яңа кружка сатып алырга була. Теләсәң, мин сиңа иртәгә берсен алып килим, яңа, көзге кебек ялтырап торганын!

Карт акрын гына башын күтәрде дә, елмаеп, кружкасына карады. Бармаклары аның кырыендагы уемнар буйлап йөгерде – шундый сак кына, шундый наз белән, әйтерсең лә тере җан иясен сыйпый.

– Юк, улым, – диде ул әкрен генә. – Бу кружка миңа әниемне искә төшерә. Мин кечкенә чакта әнкәй шушы кружкадан миңа сөт эчерә иде. Аның куллары шушы тота торган урынга кагыла иде. Аннары, мин зуррак чагымда, авырып китсәм, шушы кружкадан дәва үләннәре төнәтмәсе бирде. Ә соңгы тапкыр... Соңгы тапкыр мин шушы кружкадан аңа су эчердем. Әниемнең куллары инде хәлсез иде, ләкин ул елмайды. Бу кружкада әле дә кулының назы, карашының җылысы саклана.
Карт тын калды. Егет дәшмәде.

– Күрәсеңме, улым, – дип дәвам итте карт, – сезнең бер тапкырлык әйберләрегезнең хәтере юк. Аларны кулландың да ташладың. Бүген яңасын аласың, иртәгә аны да онытасың. Ләкин әйбер үзе генә түгел, ул алып килгән истәлек тә, хатирә дә, күңел җылысы да юкка чыга. Ә мин бу кружка белән һәр иртә әниемә кайтам. Ул минем өчен әйбер түгел, ул – вакыт машинасы. Ул – минем тамырларым.

Егет озак кына дәшми торды. Аннары кинәт гомерендә беренче тапкыр үзенең дә ниндидер иске әйберләре, кадерле кешеләре, онытылган хатирәләре булганмы икән дип уйлап куйды. Аның шәһәрендә барысы да яңа иде, ләкин шул яңалык арасында хәтергә эләгерлек, күңелне җылытырлык бер генә нәрсә дә юк иде.

Хакыйкый кыйммәт яңалыкта, ялтырауда яки камиллектә түгел. Ул – әйбернең үз эченә сыйдырган тарихында, куллар җылысында, күңел хәтерендә. Чөнки әйберне ташлагач, хатирәләр дә югала. Ә хатирәләре булмаган кешенең киләчәге дә юк. Тамырсыз агач корый, тарихсыз әйбер чүпкә әйләнә, хәтерсез кеше исә бер тапкыр кулланыла торган шәһәрнең тагын бер билгесез әйбере булып кына кала. Үзе дә бер кулланышлыга әверелә.

БЕЗНЕҢ МАКС КАНАЛЫНА ЯЗЫЛЫГЫЗ!