ИҖТИМАГЫЙ-СӘЯСИ ГОМУМТАТАР ГАЗЕТАСЫ

/№ 90, 25.06.2019/

//

Бишьеллыкны ничек бәялисез?

 

18 мартта Кырым белән Севастопольнең Россиягә кушылуына 5 ел була. Зур булмаган юбилей, әмма әлеге вакыйга соңгы елларда Россия генә түгел, дөньядагы вәзгыятькә дә зур йогынты ясады. Фикерләр дә төрле. Берәүләр Кырымның кушылуын тарихи гаделлек тантанасы дип атаса, икенчеләр бу хәлләрдән соң булган сәяси тарткалаш һәм икътисади санкцияләрне телгә ала. Ә Сез Кырым белән бергә узган биш елны ничек бәялисез?

3-1

Радик Салихов, Татарстан Фәннәр академиясенең  Ш. Мәрҗани исемендәге Тарих институтының фәнни эшләр буенча директор урынбасары:

 
– Кырымның Россиягә кушылуы зур вакыйга, моны тарихи гаделлекне торгызу дип кабул итәргә кирәк. Безнең институтта 2014 елда Министрлар Кабинеты күрсәтмәсе бе­лән Кырым фәнни үзәге филиалы ачылды. Аның төп бурычы: кырым татарларының тарихын, мәдә­ния­тен өйрәнү һәм шуларны халыкка җиткерү. Соңгы биш елдагы иң мө­һим каза­ныш­ларның берсе – күп томлы “Кы­рым-татар хал­кы­ның тарихи һәм мәдәни ядкәрләре җыен­тыгы”н эшләү. Әлеге бас­маның өч томы чыкты. Алар Бакчасарай һәм Симферополь шәһәр­ләренә багышланган. Быел Иске Кырым һәй­кәл­ләре турындагы дүртенче томы нәшер ителергә тиеш. Үзәк шулай ук мәгърифәтче Исмәгыйль Гас­принский инша­ларының тулы җыелма­сының беренче ике томын бастырып чыгарды. Кырым татар­ла­ры­ның фундаменталь тарихын җыеп чыгару эше­нә керештек. Биш ел дәва­мында төрле халык­ара конфе­рен­цияләр үткәрдек. Га­лим­нәр бе­лән аралашып, элемтәдә торабыз.

Игорь Бикеев, В.Тимирясов исемендәге Казан инновация университетының беренче проректоры:

 
– Кырым һәм Севастопольнең Россия белән кушылуы безнең илгә ике миллионнан артык  кешене кайтарды. Бу кушылу халыкара партнерларыбызга Россиянең милли мәнфәгатьләрен ачыктан-ачык кайгыртуын күрсәтте. Үз фикеремне дәлилләп үтәм. Дөньяда халкы даими рәвештә читкә чыгып киткән, сәнәгате таркалган, икътисады тү­бән тәгәрәгән дәүләтләр бар. Алар­ның сутын икейөзләнеп дуслык һәм хезмәттәшлек турында сүз алып барган, чынлыкта үз­ләрен кайгырткан көчлерәк дәү­ләтләр суыра. Андыйларга Россияне арзанлы ресурслар чыганагы һәм үз продуктын сату базары сыйфатында күрү уңайрак. “Кырым язы” бу вәзгыятьтә күчеш чоры булды. Россия үзенең көчен күрсәтте. Без акыл белән яшә­вебезне, үз юлыбыз барлыгын дәлилли алдык.


Лилия Гоман, Ялта шәһәрендә яши:


– Хезмәт хаклары кимеп, кибетләрдә бәяләр артса да, биш ел элек Кырымның Россиягә кушылуын хуплап тавыш биргәнемә үкен­мим. Ике кибетебез бар иде, берсен ябарга туры килде. Халык йөрми башлады. Әмма шуңа да карамастан, күңелне төшермибез. Алга таба яхшы яшәрбез дип өмет­ләнәбез. Кырым белән 22 ел буена кызыксынган кеше юк иде. Хәзер аның үсеше өчен бик тырышалар. Шә­һәргә игътибар көчәйде. Көн­нән-көн матурая. Туристлар артты. Без мо­ңарчы Татарстан турында ишетеп кенә белә идек. Кол Шәриф мәчетен, Зөя утравын күреп кайтырга насыйп булды. Чәкчәк бик ошады. Гому­мән, татар халык ризыкларына сокландык.

Рафил Ногъманов, Татарстан Дәүләт Советының законлылык һәм хокук тәртибе комитеты рәисе урынбасары:


– Ул вакытта урыс халкы белән җирле татарлар арасындагы хәл­ләр бәрелеш дәрәҗәсенә җитә язган иде. Сессиядә җыелып, сөй­ләш­кәннән соң алты  депутат Кырымга бардык. Безнең максат – кан койдыртмау иде. Сүз референдум үткәрү дә, Кырымны Россиягә кушу турында да бармый иде әле. Халык күтәрелеп чыкты. Без кайтып киткәч, референдум булды. Кушылуны халык үзе сайлады, үзе хуплады. Кирәк идеме бу безгә? Кырым бит инде электән Россиянеке булган. Әгәр кушылмаса, аны Америка алган булыр иде. Без бер кешегә дә атмадык, кан коелмады. Кырым халкы безгә кадерле. Алар – безнеке.  Андагы халык белән дуслашабыз, туганлашабыз.

Нуретдин Шиһапов, Мамадыш районы, Түбән Яке авылы:


– Кырымны Россиягә кушу безнең нәселебез өчен зур шатлык булды. Аңа кадәр без сугышка китеп, хәбәрсез югалган Са­бир­җан абыйны бик озак эзләдек. Апа “Жди меня”  тапшыруына  әллә ни­чә тапкыр язды. Тик файдасы булмады.  Ничек табыштык дисезме? Татарстаннан Кырымга Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы вә­килләре барган иде. Әнә шулардан сораштырып, туганнарыбыз безне үзләре эзләп тапты. Аннары кунакка кайттылар. Шулай итеп, 70 елдан соң абыйның кызы белән күрештек. Әле ярый, әни бакыйлыкка күчкәнче, сеңлесе белән очраша алды. Россиягә кер­гәч, Кырымга ялга баручылар күбәйде. Диңгез аша күпер дә салып куйдылар. Әнә шул ялга йөрүне исәпкә алмаганда, гади ха­лыкка Кы­рым­ның кушылуы берни бирми инде.

(“Ватаным Татарстан”,   /№ 38, 15.03.2019/)


Бу язманы шәхси сәхифәгезгә дә урнаштырыгыз:


Язмага фикерегезне өстәгез

Фикерләр: 0

Архив

Котлыйбыз!

Фотохәбәр

Видеохәбәр