ИҖТИМАГЫЙ-СӘЯСИ ГОМУМТАТАР ГАЗЕТАСЫ

/№ 69, 19.05.2018/

//

 “Новичок“ агуы күпмегә төшә?   


Көнбатышка сатылган рус шпионы Сергей Скрипальнең Англиядәге Солсбери шәһәрендә химик корал белән агулануы дипломатия тарихында мо­ңарчы күрелмәгән зур җәнҗал кубарды: АКШ, Канада, Евросоюзның 14 иле һәм тагын шуларга өстәп Украина һәм Албания Россия дипмиссиясенең 111 хезмәткәрен үз илләреннән сөрде.

4-4

ru.euronews.com

 

Бу җинаять уңаеннан Кремль мәгъ­лүмат сугышын оттырды, Көнбатыш белән дипломатик телдә сөйләшә бел­мәде. Хәзер инде Россия шушы җәнҗал­ның икътисади зыянын күрә. Дүшәмбе көнне Россия биржалары түнде: куык­ларның берникадәр шиңүе нәтиҗә­сендә ил компанияләре байтак акчадан колак какты. Саклык банкы акция­ләре 2,67 процент бәя югалтты, бу – 147 миллиард сум дигән сүз. Бу акчага кайбер кечерәк Россия төбәкләрен алтынга коендырырга, бюджетларын берни­чә тапкыр үстерергә мөмкин булыр иде. “Газпром“, 2,63 процентка очсызланып, 85 миллиард сум акчасын җилгә очырды. Тышкы икътисад банкы 4,3 процентка бәясен төшергән, нефть бәясе кү­тәрелеп барганда, “Роснефть“ акция­ләре – 2,05 процентка, “Норни­кель“­неке 2,25 процентка түбән­гә киткән. Россиянең дәүләт облигация­ләре дә очсызланган.


Көнбатыш дипломатлары авызыннан Россиягә янау сүзләре торган саен кискенрәк чыга. Конфликтны яралгы хәлендә томаларга Мәскәүгә горурлык комачаулады. 2015 елгы Төркия – Россия ызгышы бу җәнҗал янәшәсендә балалар үпкәләшүе кебек кенә тоела. “Новичок“ агуының пары биржа спекулянтларын гына “агулап“ калмады, Бөекб­ританиягә чыгарылган Россия активларын да “үтерергә“ җыена. Таллин шә­һәрендә үткәргән матбугат конферен­циясендә Бөекбританиянең оборона министры Гэвин Уильямсон Берләшкән корольлек хакимиятләре­нең россияле­ләр­нең активларын кулга алу процессын башлап җибәрүе турында рәсми рәвештә белдерде. Англиядә күптән түгел генә көченә кергән “Җинаятьчел финанслар турында“гы закон 50 мең фунттан арткан акчаны, ияләре хәләл көч белән табылганлыгын исбатлый алмаса, “туңдыру“ мөмкинле­ге бирә. Россия олигархлары һәм чиновникларының Лондонга тир түгеп тупланган байлыкларын чыгармаганлыгын сабый балалар да белә. Димәк, нефть һәм чимал сатып алынган миллиардлаган долларлык байлыклар өстендә бүген кылыч эленеп тора дигән сүз монысы.


Рәшит Фәтхрахманов

 

Тереза Мэй “җыры“

 
Россия дипломатлары, кыр казлары кебек, үз илләренә агыла башлаячак. Бөекбритания Премьер-министры Тереза Мэй гүя язны көтеп торгандай, безнең 23 дипломатны үз иленә кайтарып җибәрү турында белдереп, әнә шул кыр казларын искә төшерде.


“Бу чиркангыч хәлләрдән соң элекке мөнәсәбәтләрне саклап булмый. Без ике яклы мөнәсәбәтләрне туктатабыз. Король гаиләсе әгъзаларының да, чиновникларның да Россиядә узачак футбол буенча дөнья чемпионатын карарга бармавына ышанабыз“, – диде ул. Сәбәбе барыбызга да билгеле: янәсе, Солсбери шәһәрендә ГРУның элекке хезмәткәре Сергей Скрипаль һәм аның кызын агулап үтерү омтылышында Россиянең гаепле булу ихтималы зур. Менә шушы “зур ихтимал“ хәзер бөтен дөньяның диярлек безгә каршы нәфрәтен янә көчәйтеп җибәрде. Тереза Мэй “җыры“на Европа берлегенең 15 иле, шулай ук АКШ, Канада, Норвегия, Албания һәм Украина кушылып, безнең илчеләрне сөрү турында карар кабул итте. Чехия, Франция, Германия кебек илләр 3-4 дипломатны гына өенә кайтарып җибәрү белән чикләнсә, Кушма Штатлар 60 илчене куып, Сиэтл шәһәрендә вәкиллекне бөтенләй дә ябып куярга карар итте.


Дәүләт җитәкчеләрен, сәясәтче­ләрне генә түгел, бәлки гади халыкны да шомга салган бу хәл нәрсә белән тәмамланыр? Илчеләрнең абруйлы, зур хезмәт хакы түләнелә торган эштән мәхрүм калуы – бер хәл. Хәер, башына төшкән кешегә анысы да бик авыр. Чөнки һәркайсының гаиләсе, баласы-чагасы бар. Аларны үзләре ияләшкән җирдән, мәктәптән аерып китү җиңел генә эш түгел. Ә иң мөһиме – дипломат эчке һәм тышкы сәясәт мәсьәләләрен хәл кылу, халыкара мөнәсәбәтләрне, низаглар, бәхәсле хәлләрне җайга салу, виза, гражданлык алу кебек миграция мәсьәләләре белән шөгыльләнә. Менә хәзер илчеләребез, әйтик, Америкада бармак белән генә санарлык калып барганда, инде болай да үтә катлаулыга әйләнгән халыкара мөнәсә­бәтләр ничек көйләнер? Бу хәл атом-төш коралына ия булган Россия белән АКШ арасындагы дипломатик мөнә­сәбәтләрне өзүгә китермәсме? Элек дип­ломат­ларны куганнан соң сугышлар башланган. Ходай шуны күрсәт­мәсен.


Валентина Семенова


Соңга калса да, килеп җитте

 
Быел грипп эпидемиясе соңарды. Белгечләр, эпидемия күтәрелеше гыйнвар аенда булачак, дип фаразлаган иде. Фаразлары бигүк туры килеп бетмәде. Март азагында гына авыручылар кисәк артып китте. Быел карантинга ябылган мәктәпләр саны да аз булды. Бу атнадан мәктәп укучылары язгы каникулга таралышты. Ул да йогышлы чирнең таралуын киметәчәк.


Роспотребнадзорның Татарстандагы идарәсе хәбәр итүенчә, бу сезонда грипп һәм тын юллары вируслы чир­ләре белән күбрәк олы яшьтәге ке­ше­ләр авырый. Балалар, үсмерләр азрак чирли. Көз, кыш, яз – “ротавирус” инфекциясе килеп чыгу чоры да бит әле. Ул – ашказаны-эчәклек чире саналса да, билгеләре берникадәр ОРВИныкына охшаш: шулай ук хәлсез­ләндерә, калтырата, тән температурасы 39 градуска кадәр күтәрелергә мөмкин. Аермасына килгәндә, “ротавирус” булганда күңел болгана, костыра, эч китә. Әлеге вирусны биш яшькәчә балалар авыр үткәрә. Бу көннәрдә шушы чирдән зарланучылар артты. Халык арасында, ниндидер яңа кизү, тиз генә котыла торган түгел, шуның белән авыручылардан хастаханәләр тулган икән, дигән имеш-мимеш тә йөри.


Сәламәтлек саклау министрлыгы­ның йогышлы авырулар буенча баш белгече Халит Хәй­ретдинов йогышлы авырулар клиник хаста­ханәсе “рота­вирус”тан чирләүчеләр белән тулган, дигән фикерне кире какты. Аның әй­түенчә, тын юллары вируслы чирләре һәм “ротавирус” инфекциясе белән авыручылар башка еллардагыдан артык түгел. Быел, киресенчә, халык гриппны җиңелрәк үткәрә һәм сырхаулар сан ягыннан азрак та әле. “Ротавирус” чи­ренә, гадәттәгечә, балалар организмы тиз бирешә. Аның белән авырганда, үз белдегең белән дәваланмыйча, өйгә табиб чакыртырга кирәк. Әлеге чир, га­дәттә, пычрак куллар аша бер кешедән икенче кешегә күчә. Белгеч шуны да кисәтте: “ротавирус” агымсуда – 60 көнгә кадәр, яшелчә, җиләк-җимештә бер айгача саклана ала. Ул йөткергәндә, төч­кергәндә сулыш юллары аша бүтән кешегә күчәргә мөмкин.


Фәния Арсланова

Тире иләп, йон эрләп


Кичә “Татар-Информ” агентлыгында Г.Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты (ТӘһСИ) әһел­ләре “Татарстан районнарында һәм татарлар күпләп яшәгән чит төбәкләрдә комплекслы һәм махсус экспедиция­ләр” эшчәнлеге нәтиҗәсенә багышлап, матбугат җыелышы уздырды.


1940 елдан башлап исәпләгәндә, ТӘһСИ галимнәре 220дән артык гыйльми экспедициягә чыккан. Институт директорының фән буенча урынбасары Олег Хисамов, 2009 елдан махсуслашкан һәм комплекслы экспедиция­ләр оештырыла башлавын; 2014 елдан, “Татар халкының милли үз тәңгәллеген сак­лау” дәүләт программасы кысасында уздырыла башлагач, әлеге эшне оештыру шактый җиңеләюен искәртте. Без, журналистлар, комплекслы тик­шеренү-өйрәнү булгач, нигә башка гуманитар институтларны – Татар энцик­лопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институтын, Ш.Мәрҗани исемендәге Тарих институтын, А.Халиков исемендәге Археология институтын да җәлеп итмисез, шул чагында чын-чынлап комплек­с­лы өйрәнү булыр иде, дигән сорау җиткердек.  “Һәр институтның үз эш планы бар. Килештерү, туры китерү кыен”, – дип җаваплады О.Хисамов. ТӘһСИ хәзерге вакытта татар зират­ларының, борынгы кабер ташларының электрон каталогын булдыру белән шөгыльләнә. Бик күркәм эш. Дөрес, Р.Хә­кимов җи­тәкчелегендәге инсти­тут­ның да татар зиратларын, кабер ташларын барлау белән шактый нәтиҗәле шөгыль­ләнүе мәгъ­лүм. Әлеге гуманитар институтлар бу максатта бергәләп эшләсә, нәти­җәләр күркәмрәк булыр иде, минемчә.


Институтның тасвирый һәм де­коратив-гамәли сәнгать бүлеге мөдире Рауза Солтанова чыгышы аеруча гыйбрәтле тоелды. “Халкыбыз туку, таш кисү, зәркәнчелек кәсебен онытып бара. Йон эрләү, тире эшкәртү дә шул исемлеккә эләгергә мөмкин. Мөслим районының Вәрәшбаш авылында Тәскирә апа Низамова туган ягында булган 67 кәсепне санап күрсәтте. Хәзер боларның берничәсе генә яшәп килә. Кибеттә булганына кызыкмыйча, шуларны көнкүрмешебезгә кайтарсак, авыл җирендә яңа эш урыннары барлыкка киләчәк. Матбугат, телевидение күрсәтсә, оста кулларыбызның хезмәт җимешен сатып алучыларга кытлык булмас иде”, – дип сөйләде ул. Бүген авыл халкы сарык йонын, тирене кая куярга белми аптырый. Тире иләп, яхшы күн ясасалар, йон эрләп, йомгак-йомгак итеп сатуга чыгарсалар, алырга те­ләүчеләр табылмый калмас иде, ми­немчә.

(“Ватаным Татарстан”,   /№ 43, 28.03.2018/)


Бу язманы шәхси сәхифәгезгә дә урнаштырыгыз:


Язмага фикерегезне өстәгез

Фикерләр: 0

Архив

Котлыйбыз!